UE wzmacnia gotowość na katastrofy: od pożarów po cyberataki

669 tys. hektarów lasów spłonęło w Europie w 2026 r., a skala strat pokazuje, jak szybko zmienia się charakter zagrożeń. Do problemów związanych z pożarami dochodzą też powodzie, awarie infrastruktury, cyberataki i zagrożenia zdrowotne, dlatego Unia Europejska rozwija kampanię „Jedność w działaniu: Przygotowanie dzisiaj, gotowość na jutro”.

W inicjatywie biorą udział także polskie służby ratunkowe, a jej główny przekaz jest prosty: skuteczna reakcja zaczyna się dużo wcześniej niż sam kryzys. Chodzi o szkolenia, wymianę doświadczeń, lepsze systemy ostrzegania oraz sprawną współpracę między państwami.

Pożary i powodzie stają się coraz kosztowniejsze

Wzrost częstotliwości i intensywności niektórych zjawisk naturalnych wiąże się ze zmianami klimatu. Najbardziej dotkliwe pozostają pożary lasów, które w 2026 r. objęły już większy obszar niż w analogicznym okresie poprzedniego roku, uznawanego za rekordowy pod względem powierzchni pożarów. Dużym obciążeniem dla państw członkowskich są również powodzie, których roczne straty ekonomiczne w Unii Europejskiej szacuje się na 8,6 mld euro.

W Polsce znaczenie przygotowania do podobnych zdarzeń pokazała powódź z września 2024 r., która dotknęła południowo-zachodnią część kraju. Żywioł objął ponad 238 tys. osób, a blisko 4,5 tys. mieszkańców trzeba było ewakuować. Zginęło dziewięć osób, a szkody objęły nie tylko domy, lecz także szkoły, przedszkola, żłobki, placówki ochrony zdrowia, domy pomocy społecznej i budynki służb ratunkowych.

Woda zalała ponad 10,5 tys. budynków mieszkalnych, ponad 400 zostało zniszczonych lub wyłączonych z użytkowania, a łączne straty oszacowano na blisko 1,4 mld zł. Ta sytuacja przypomniała, że liczy się nie tylko sama akcja ratunkowa, ale też wcześniejsze rozpoznawanie zagrożeń i koordynacja działań.

Jak ćwiczą ratownicy z różnych państw

Unijna kampania podkreśla rolę przygotowań prowadzonych jeszcze przed wystąpieniem kryzysu. Obejmują one monitorowanie zagrożeń, rozwijanie systemów wczesnego ostrzegania oraz wspólne szkolenia służb ratunkowych z różnych krajów.

Jednym z narzędzi służących testowaniu procedur są ćwiczenia EU MODEX. Uczestniczą w nich zespoły ratownicze, które w symulowanych warunkach sprawdzają działanie podczas katastrof i sytuacji nadzwyczajnych. Ćwiczenia pozwalają doskonalić umiejętności, wymieniać doświadczenia i usprawniać współpracę międzynarodową.

W styczniu 2026 r. strażacy ze Specjalistycznej Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej „Łódź” weszli w skład 43-osobowej grupy USAR Poland, która wzięła udział w międzynarodowych ćwiczeniach w Danii organizowanych w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Podczas symulacji ratownicy ćwiczyli między innymi przeszukiwanie zawalonych budynków, stabilizowanie konstrukcji i ewakuację poszkodowanych.

Takie działania pozwalają sprawdzić, jak zespoły radzą sobie w trudnych warunkach, a jednocześnie zwiększają gotowość do wspólnego reagowania podczas realnych katastrof w Polsce i poza jej granicami.

Wspólna odpowiedź Europy na kolejne kryzysy

Inicjatywa ma przybliżać mieszkańcom sposób działania systemu ochrony ludności oraz przypominać, że bezpieczeństwo nie jest wyłącznie zadaniem służb. Organizatorzy akcentują, że przygotowanie instytucji publicznych, przedsiębiorstw i obywateli powinno iść w parze z działaniami na poziomie unijnym.

– Ta kampania przybliża obywatelom działania, które pomagają Europie lepiej przygotować się na sytuacje kryzysowe. Pokazując wspólne szkolenia i przygotowania służb ratunkowych, chcemy zwrócić uwagę na rolę współpracy europejskiej oraz to, jak UE wspiera kraje w budowaniu gotowości i reagowaniu na kryzysy – wskazuje Zacharias Giakoumis, szef jednostki ds. komunikacji w Departamencie Ochrony Ludności UE.

Szczególne miejsce w kampanii zajmuje zagrożenie powodziowe, ale zakres unijnych działań jest znacznie szerszy. Europa przygotowuje się także na cyberataki, przerwy w dostawach energii, kryzysy zdrowotne, awarie infrastruktury i zagrożenia geopolityczne.

Mechanizmy, które mają działać zanim kryzys się rozwinie

Na wzmacnianie gotowości i reagowania kryzysowego w budżecie UE na lata 2021–2027 przeznaczono 3,6 mld euro na Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. System pomaga państwom członkowskim przygotować się do katastrof, organizować pomoc w trakcie kryzysu i prowadzić działania po jego zakończeniu.

Od momentu utworzenia mechanizm uruchamiano ponad 880 razy. Wsparcie uzupełnia rescEU, czyli wspólna rezerwa zasobów wykorzystywanych w sytuacjach nadzwyczajnych. W jej skład wchodzą między innymi samoloty gaśnicze, sprzęt medyczny i specjalistyczne wyposażenie ratunkowe.

Duże znaczenie mają również narzędzia monitorowania i ostrzegania dostępne w ramach programu Copernicus, zwłaszcza usługa zarządzania kryzysowego (EMS). Dostarczane przez nią dane i mapy satelitarne pomagają oceniać skalę zagrożenia oraz wspierają działania Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC), które monitoruje sytuację i koordynuje europejską pomoc przez całą dobę.

Ważnym elementem tej układanki jest także Strategia Unii Gotowości przyjęta w marcu 2025 r. Jej celem jest zwiększenie zdolności państw europejskich do przewidywania zagrożeń, zapobiegania im i skutecznego reagowania, przy lepszej koordynacji działań administracji publicznej, służb ratunkowych, przedsiębiorstw oraz obywateli.

Projekt kampanii prowadzony jest do grudnia 2026 r. w siedmiu państwach członkowskich: Bułgarii, Chorwacji, Francji, Niemczech, Holandii, Polsce i Rumunii. W jego ramach publikowane są materiały cyfrowe, nagrania pokazujące pracę ratowników oraz treści przygotowywane we współpracy z mediami. Całość jest częścią szerszej inicjatywy Komisji Europejskiej „Chronimy to, co ważne”.

Czytaj także: Granica 1,5°C jest już bardzo blisko. Świat powinien przygotować się na jej przekroczenie