Pragmatyzm gospodarczy i apel o symetrię odpowiedzialności - Kongres EKMSP 2026

Inauguracja kongresu przyniosła mocny apel o przewartościowanie podejścia Unii Europejskiej do sektora prywatnego oraz zatrzymanie fali nadmiernej biurokracji.

„Europa nie zbuduje swojej przyszłości na regulacjach. Zbuduje ją na sile przedsiębiorców. [...] Jeśli politycy oczekują odpowiedzialności od przedsiębiorców, przedsiębiorcy mają prawo oczekiwać takiej samej odpowiedzialności od polityków”. – mówił Tomasz Zjawiony (Prezes Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach) podczas otwarcia kongresu.

W Unii Europejskiej funkcjonuje około 34 milionów firm, które zatrudniają blisko 165 milionów osób (co stanowi 83% wszystkich pracujących w UE). W samej Polsce działa 2,37 miliona przedsiębiorstw. Mimo, że sektor MŚP tworzy fundament dobrobytu, przedsiębiorcy zbyt często traktowani są narzuceniem kolejnymi obowiązkami administracyjnymi zamiast partnerstwem. Prezes RIG zwrócił uwagę na drastyczne narastanie obciążeń prawnych — w samym pierwszym półroczu wprowadzono w Polsce setki nowych i zmienionych aktów prawnych. Nadmierne wymogi środowiskowe i wysokie koszty energii (dwukrotnie wyższe niż w USA czy Chinach) stwarzają ryzyko, że Europa zamiast liderem innowacji stanie się jedynie „zielonym importerem” produktów wytwarzanych poza jej granicami.

Pragmatyzm i konkurencyjność – przestrzeganie przed wdrażaniem rozwiązań ekologicznych kosztem europejskiego przemysłu i uzależnieniem się od importu.

Wpis prezesa RIG Tomasza Zjawionego w mediach społecznościowych (LinkIn) bardzo dobrze oddaje kontekst 16. edycji EKMSP:

„Europa nie zbuduje swojej przyszłości na regulacjach. Zbuduje ją na sile przedsiębiorców.
(…) Business Hub Edition to bardziej dynamiczna formuła Kongresu. Mniej formalności, więcej konkretnych rozmów, inspiracji i możliwości współpracy. Zmieniamy Kongres, by jeszcze lepiej odpowiadał na potrzeby przedsiębiorców.

W Unii Europejskiej działa około 34 mln firm. To przedsiębiorcy tworzą miejsca pracy, inwestują i budują dobrobyt. Jednak zbyt często traktowani są nie jak partnerzy, lecz jak podmioty zobowiązane do realizacji kolejnych obowiązków.

Dlatego podczas inauguracji powiedziałem wyraźnie: jeśli politycy oczekują odpowiedzialności od przedsiębiorców, przedsiębiorcy mają prawo oczekiwać takiej samej odpowiedzialności od polityków.

Europa musi dziś postawić na konkurencyjność, innowacje i gospodarczy pragmatyzm. Nie możemy budować zielonej gospodarki kosztem własnego przemysłu, ryzykując, że staniemy się największym na świecie zielonym importerem.

Dobrobyt nie powstaje dzięki politycznym obietnicom. Powstaje dzięki pomysłom i odwadze przedsiębiorców.

I właśnie o takiej Europie rozmawiamy dziś w Katowicach!” 

Rola samorządu i stref ekonomicznych: Od deklaracji do konkretnych działań

Wystąpienia przedstawicieli władz regionalnych, lokalnych oraz instytucji otoczenia biznesu skoncentrowały się na potrzebie budowania trwałej przewagi konkurencyjnej Śląska i wspieraniu rodzimych firm w ich ekspansji.

Marek Wójcik, wojewoda śląski, zwrócił uwagę na znaczenie codziennej działalności Regionalnej Izby Gospodarczej w reprezentowaniu interesów sektora MŚP. Podkreślił również, że to właśnie mniejsze przedsiębiorstwa, dzięki swojej elastyczności, potrafią szybko reagować na zmieniające się warunki rynkowe.

O kluczowej roli przedsiębiorców w transformacji gospodarczej regionu mówił także Wojciech Saługa, Marszałek Województwa Śląskiego.

- To, jak rozwija się Śląsk, to zasługa małych i średnich przedsiębiorców. Wasza praca, przedsiębiorczość i odwaga zmieniają świat - podkreślił marszałek.

Wojciech Saługa zaznaczył, że ambicją regionu jest rozwijanie własnych technologii, produktów i innowacyjnych rozwiązań, zamiast ograniczania się do roli dostawcy czy podwykonawcy w międzynarodowych łańcuchach wartości.

- To, o czym mówił pan wojewoda, to ważne motory zmian, ale gdzieś w tle jesteście wy, przedsiębiorcy, którzy zmieniacie świat. Od lat budujecie Śląsk własną pracą, przedsiębiorczością i odwagą.

Bogumił Sobula, wiceprezydent Katowic, zwrócił z kolei uwagę na skutki europejskich regulacji oraz konieczność oceny ich wpływu na konkurencyjność gospodarki.

- Jako Europa warto zadać sobie pytanie, czy nakładane przez nas ograniczenia inspirują innych do działania, czy też tworzą przestrzeń, z której skorzystają inni, a my stracimy.

Leszek Pietraszek, wiceprzewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, podkreślił natomiast, że siła regionu nie wynika wyłącznie z przyciągania inwestorów zagranicznych, ale także z dynamicznego rozwoju lokalnych przedsiębiorstw.

- Gdy staramy się pozyskać dla Śląska i Polski dużego zagranicznego inwestora, robimy wszystko, aby otworzyć przed nim wszystkie możliwe drzwi. Tymczasem często brakuje podobnego wsparcia dla lokalnych przedsiębiorców, którzy chcą się rozwijać, wychodzić poza region czy granice kraju. Warto pomagać im również w tych pozornie prostych, codziennych sprawach.

Z kolei Rafał Żelazny, prezes Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, nawiązał do jednego z głównych motywów kongresu: przechodzenia od planów do konkretnych działań.

- Przeglądając program kongresu, wielokrotnie natrafiałem na hasła: od pomysłu do finansowania, od produktu do ekosystemu czy od deklaracji do działania. To dobrze oddaje kierunek, w którym powinniśmy zmierzać. Tyle rynku, ile możliwe, tyle państwa, ile konieczne.

 

Na Śląsku na każde 1000 mieszkańców przypada 57 aktywnie działających małych przedsiębiorstw, co potwierdza istotną rolę sektora MŚP w rozwoju regionalnej gospodarki. W samych Katowicach funkcjonuje ponad 50 tys. podmiotów gospodarczych, tworzących jeden z najważniejszych ośrodków przedsiębiorczości w kraju.

Uczestnicy debaty zgodnie podkreślali, że kluczowym wyzwaniem nie jest dziś wyłącznie przyciąganie zagranicznych inwestorów, lecz przede wszystkim tworzenie stabilnych warunków do wzrostu i ekspansji kapitałowej rodzimych firm. Zwrócono uwagę, że choć przedsiębiorstwa z sektora MŚP odpowiadają za blisko dwie trzecie decyzji o wsparciu wydawanych w ramach Polskiej Strefy Inwestycji, ich udział w łącznej wartości realizowanych nakładów inwestycyjnych wynosi zaledwie jedną szóstą. Pokazuje to skalę istniejącej luki kapitałowej oraz potrzebę rozwoju instrumentów finansowych lepiej dopasowanych do potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw.

Miasta przyszłości i nowe oblicze przywództwa

Pierwszy dzień Kongresu obfitował w debaty poświęcone przyszłości miast, biznesu i nowoczesnego przywództwa. Duże zainteresowanie wzbudził panel „Miasto 360. Jak zmienia się życie, praca i biznes w miastach przyszłości”, podczas którego dyskutowano o rozwoju infrastruktury, mobilności oraz rosnących oczekiwaniach mieszkańców.

Maciej Biskupski, wiceprezydent Katowic, podkreślił, że po dekadach intensywnych inwestycji miasta regionu stoją dziś przed wyzwaniem pogodzenia jakości życia mieszkańców z dalszym rozwojem gospodarczym. Z kolei Krzysztof Klimosz, prezes Kolei Śląskich, przedstawił wizję kolei metropolitalnej funkcjonującej na wzór metra, z pociągami kursującymi co 10-15 minut. Realizacja tego celu ma obejmować zakup 71 nowych składów oraz wielomiliardowe inwestycje w infrastrukturę.

Uwagę uczestników przyciągnęło także spotkanie z Tomaszem Karwatką w ramach CEO Network Stories. Rozmowa dotyczyła zmieniającej się roli lidera w nowoczesnych organizacjach. Karwatka zwracał uwagę, że współczesne przywództwo coraz częściej polega na wspieraniu inicjatyw pracowników, którzy sami identyfikują szanse biznesowe i biorą odpowiedzialność za ich realizację. To wyraźny sygnał, że rola CEO ewoluuje z zarządzającego w mentora i partnera rozwoju.

Sztuczna inteligencja w MŚP: Wyzwania zarządcze zamiast bariery technologicznej

Obszerna i bardzo dynamiczna debata poświęcona cyfryzacji i sztucznej inteligencji obaliła mit, jakoby niska adopcja cyfrowa w Polsce wynikała z braku kadr technicznych czy innowatorów.

Statystyki wskazują, że w Polsce stopień wykorzystania sztucznej inteligencji w przedsiębiorstwach wynosi zaledwie około 8–8,5% (co plasuje kraj na przedostatnim miejscu w Unii Europejskiej, przed Rumunią). Eksperci wskazali, że barierą nie jest brak modeli czy programistów (Polska posiada m.in. rozwinięte ośrodki naukowe oraz rodzime projekty, takie jak Bielik), lecz brak kompetencji zarządczych i umiejętności zdefiniowania problemów biznesowych. Zamiast generowania bezużytecznych, wielostronicowych dokumentów czy prowadzenia nieefektywnych pogawędek z chatem, małe firmy powinny wdrażać AI w konkretnych procesach: odciążaniu pracowników z powtarzalnej dokumentacji, automatyzacji obsługi klienta czy porządkowaniu baz produktowych w e-commerce. Ponadto zwrócono uwagę na kryzys myślenia krytycznego — zaledwie 50% organizacji traktuje myślenie krytyczne jako kompetencję przyszłości.

Ludzki wymiar gospodarki: Rynek pracy, ekonomia społeczna i bezpieczne środowisko pracy

Trzeci filar tematyki kongresowej koncentrował się wokół człowieka, zmieniających się oczekiwań pracowników oraz roli partnerstwa i wsparcia społecznego.

Rynek pracy przechodzi głęboką transformację pod wpływem zmian demograficznych i społecznych. Prelegenci podkreślili, że partnerstwo na rzecz rynku pracy wymaga otwartości, zaufania i wzajemnego uzupełniania się instytucji, samorządów oraz biznesu. Szczególną rolę odgrywa ekonomia społeczna, która pozwala zaktywizować osoby długotrwale bezrobotne lub z niepełnosprawnościami, dając im stabilność i poczucie sprawczości. Z kolei Państwowa Inspekcja Pracy zwróciła uwagę, że rosnącym wyzwaniem stają się zagrożenia psychospołeczne - przewlekły stres i wypalenie, które są główną przyczyną absencji chorobowych zaraz po urazach fizycznych. Dla młodego pokolenia to atmosfera pracy, poczucie godności i bezpieczeństwo stają się kryteriami równie ważnymi co wysokość wynagrodzenia.

Kompetencje, talenty i partnerstwa dla rynku pracy przyszłości

Drugi dzień Kongresu upłynął pod znakiem debat o przyszłości rynku pracy, rozwoju kompetencji oraz budowaniu trwałej współpracy między biznesem, edukacją i administracją publiczną. Uczestnicy zgodnie podkreślali, że konkurencyjność regionów zależy dziś nie tylko od inwestycji czy technologii, ale przede wszystkim od jakości kapitału ludzkiego oraz zdolności do szybkiego dostosowywania kompetencji do zmieniających się potrzeb gospodarki.

Wiele uwagi poświęcono wyzwaniom związanym z edukacją i kształceniem kadr. Zwracano uwagę, że tempo zmian technologicznych sprawia, iż pracownicy będą musieli regularnie zdobywać nowe umiejętności, a system edukacji powinien skuteczniej odpowiadać na potrzeby rynku pracy. Podkreślano również rolę inwestowania w ludzi oraz tworzenia przestrzeni do współpracy i wymiany kompetencji.

W dyskusjach wybrzmiał także temat wykorzystania potencjału młodych ludzi, których świeże spojrzenie i niestandardowe myślenie mogą być źródłem innowacji dla przedsiębiorstw. Jednocześnie wskazywano na niedostateczne wykorzystanie kompetencji części dostępnych zasobów pracy, w tym osób posiadających wysokie kwalifikacje, które często wykonują pracę poniżej swoich możliwości.

Miasta i partnerstwa międzynarodowe napędzające rozwój

Jednym z ważniejszych tematów drugiego dnia Kongresu była rola miast w budowaniu nowoczesnej gospodarki oraz znaczenie współpracy międzynarodowej dla rozwoju przedsiębiorczości. Uczestnicy debat podkreślali, że skuteczne przyciąganie inwestycji wymaga dziś nie tylko odpowiedniej infrastruktury, ale także tworzenia atrakcyjnego środowiska do życia, pracy i rozwoju biznesu.

W dyskusjach zwracano uwagę na potrzebę dywersyfikacji lokalnych gospodarek oraz poszukiwanie równowagi między rozwojem sektora usług a wzmacnianiem nowoczesnego przemysłu. Samorządy coraz częściej postrzegane są nie tylko jako administratorzy przestrzeni miejskiej, lecz także aktywni partnerzy wspierający przedsiębiorczość, innowacje i rozwój nowych branż.

Istotnym wątkiem były także międzynarodowe relacje gospodarcze. Podkreślano, że polskie firmy są coraz częściej dostrzegane przez zagranicznych partnerów jako kreatywne, innowacyjne i gotowe do współpracy na globalnym rynku. Jednocześnie wskazywano, że wymiana doświadczeń między krajami może przyspieszać rozwój nowych technologii i skutecznych rozwiązań dla przedsiębiorstw oraz samorządów.

Dużo miejsca poświęcono również jakości życia w miastach i ich odporności na wyzwania klimatyczne. Rozmawiano o nowoczesnym mieszkalnictwie, poprawie efektywności energetycznej budynków oraz działaniach ograniczających skutki zmian klimatu, w tym zjawisko miejskich wysp ciepła. Podkreślano, że inwestycje w przyjazną przestrzeń miejską stają się dziś jednym z najważniejszych czynników wpływających na decyzje mieszkańców i inwestorów.

Liderzy Śląskiego Rynku Pracy 2026

Drugiego dnia Kongresu wręczono nagrody w konkursie Lider Śląskiego Rynku Pracy 2026, wyróżniającym przedsiębiorstwa i organizacje, które w szczególny sposób przyczyniają się do rozwoju zatrudnienia, kompetencji zawodowych oraz współpracy na regionalnym rynku pracy.

Nagrodę główną zdobyła firma STALPOLDREW Długosz, Piekarski spółka komandytowa, natomiast Nagrodę Specjalną dla Podmiotu Ekonomii Społecznej otrzymała Fundacja Wrażliwi Społecznie, doceniona za skuteczne łączenie działalności gospodarczej z realizacją celów społecznych i aktywizacją zawodową.

Wręczenie nagród poprzedził panel „Together for Growth”, podczas którego przedstawiciele biznesu, samorządów i instytucji rynku pracy rozmawiali o wyzwaniach związanych z zatrudnieniem, rozwojem kompetencji oraz budowaniem trwałych partnerstw wspierających rozwój gospodarczy regionu. Dyskusja pokazała, że skuteczny rynek pracy opiera się nie tylko na inwestycjach i nowych miejscach pracy, ale także na współpracy pomiędzy przedsiębiorcami, edukacją i administracją publiczną.

Inwestycje, innowacje i przedsiębiorcy, którzy zmieniają gospodarkę

Ważnym wydarzeniem drugiego dnia Kongresu było podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Regionalną Izbą Gospodarczą w Katowicach a NCBR Investment Fund, którego celem jest skuteczniejsze wyszukiwanie innowacyjnych projektów technologicznych rozwijanych w województwie śląskim oraz ułatwienie im dostępu do kapitału i inwestorów.

Partnerstwo ma pomóc w zatrzymywaniu najbardziej perspektywicznych przedsięwzięć w regionie oraz tworzeniu warunków do dalszego rozwoju innowacyjnych firm na Śląsku. Podczas podpisania porozumienia podkreślano, że wiele wartościowych projektów pozostaje poza zasięgiem inwestorów, dlatego kluczowe znaczenie ma współpraca z organizacjami dobrze znającymi lokalny ekosystem przedsiębiorczości. Zwracano również uwagę, że rozwój regionalnej gospodarki wymaga nie tylko pomysłów i kompetencji, ale także skutecznego łączenia przedsiębiorców z kapitałem umożliwiającym skalowanie biznesu.

Kongres zakończył się akcentem podkreślającym znaczenie przedsiębiorców w budowaniu sukcesu polskiej gospodarki. Przypomniano, jak ogromną drogę przeszła Polska w ostatnich dekadach, stając się jedną z najważniejszych gospodarek Europy i świata. W centrum tych zmian postawiono przedsiębiorców, którzy mimo licznych barier i wyzwań stworzyli tysiące firm, miejsc pracy oraz innowacyjnych przedsięwzięć.

„To wyróżnienie chciałbym dedykować przedsiębiorcom – nie tylko śląskim, ale wszystkim polskim przedsiębiorcom – za to, że pomimo przeszkód, które system stwarza, potrafili je pokonać i osiągnąć niezwykłe sukcesy.”

Słowa te, wypowiedziane przez Tadeusza Donocika, współtwórcy i wieloletniego prezesa RIG w Katowicach, stały się symbolicznym podsumowaniem Kongresu, którego głównym przesłaniem była rola przedsiębiorczości, współpracy i innowacyjności jako fundamentów dalszego rozwoju gospodarczego regionu i kraju.


Ireneusz Burek