Konferencja „Źródłosłów – od źródeł do różnorodności językowej” w Wiśle

W Wiśle odbędzie się konferencja „Źródłosłów – od źródeł do różnorodności językowej” poświęcona lokalnym gwarom, językowemu dziedzictwu i znaczeniu mowy w budowaniu tożsamości regionalnej. Wydarzenie zaplanowano na 19 i 20 listopada w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Jana Śniegonia.

Program obejmuje wystąpienia naukowców, panele dyskusyjne, warsztaty językowe oraz wydarzenia artystyczne. Uczestnicy będą rozmawiać m.in. o ochronie różnorodności językowej w Polsce, sposobach jej finansowania i popularyzacji oraz roli języka w przekazywaniu pamięci i dziedzictwa kulturowego.

Pierwszego dnia zaplanowano dyskusje dotyczące wsparcia języków regionalnych i lokalnych przez państwo, samorządy oraz instytucje. Odbędą się również warsztaty poświęcone gwarze wiślańskiej, językowi wilamowskiemu i gwarze podlaskiej. Wieczorem w Restauracji Kultova Zdrojowa w Domu Zdrojowym wystąpi duet Maxim & Oliczka.

Drugiego dnia eksperci przedstawią zagadnienia związane m.in. z językiem śląskim, gwarami podlaskimi, dialektem mazowieckim, językiem Śląska Cieszyńskiego i wilamowskim. W programie znalazł się także panel „Język – pamięć, dziedzictwo, tożsamość” z udziałem pisarzy i reporterów, w tym Zbigniewa Rokity, autora książki „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”. Konferencję zakończy prelekcja o różnorodności językowej w filmie oraz pokaz filmu „Angelus” w reżyserii Lecha Majewskiego.

Udział w konferencji jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszej rejestracji. Zapisy prowadzone są za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego (tiny.pl/0_865kk1p). Wydarzenie będzie dostępne również online, z tłumaczeniem na Polski Język Migowy. Organizatorami są Dom Pracy Twórczej im. Jerzego Pilcha w Wiśle oraz Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.

19 listopada

10:00–11:00 Rejestracja uczestników, kawa, herbata.
11:00–11:30 Oficjalne powitanie gości i rozpoczęcie konferencji.
11:30–12:15 Różnorodność językowa pod lupą. Wnioski z badań i kierunki działań / dr hab. Hanna Makurat-Snuzik, prof. ucz. (Uniwersytet Gdański) oraz dr hab. Anna Muś, prof. ucz. (Uniwersytet Śląski). Prelegentki przedstawią wyniki badań zrealizowanych we współpracy z Instytutem Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej w 2025 i 2026 r. Prof. Hanna Makurat-Snuzik omówi zagadnienia związane z finansowaniem i wsparciem różnorodności językowej na poziomie ogólnokrajowym, natomiast prof. Anna Muś przedstawi wyniki badań dotyczących działań i instrumentów wsparcia na szczeblu samorządowym.
12:15–13:00 Panel dyskusyjny I: Kto wspiera różnorodność językową w Polsce? Rola państwa, samorządów i instytucji. W panelu wezmą udział: Ksenia Alhaug (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji), Barbara Kowaczek-Jędrasik (Urząd Miasta Katowice), Krzysztof Marszałek (Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej). Prowadzenie: Agnieszka Zientarska (Radio Opole).
13:00–14:00 Przerwa kawowa
14:00–14:45 Panel dyskusyjny II: Finansowanie różnorodności językowej w praktyce. Inspiracje i doświadczenia. W panelu wezmą udział: prof. dr hab. Nicole Dołowy-Rybińska (Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk), dr Anna Nikitiuk (Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk), Justyna Majerska-Sznajder (Muzeum Kultury Wilamowskiej). Prowadzenie: Agnieszka Zientarska (Radio Opole).
14:45–15:00 Przerwa.
15:00–16:30 Warsztaty językowe – obowiązują zapisy. Prowadzący: gwara wiślańska – Paweł Cieślar „Chłop z Doliny”, język wilamowski – dr Tymoteusz Król, gwara podlaska (warsztaty językowo-wokalne) – Maxim & Oliczka.
18:00 Koncert Maxim & Oliczka. Restauracja Kultova Zdrojowa/Dom Zdrojowy Pl. B. Hoffa 3. Będzie możliwość skorzystania z oferty restauracji.

20 listopada

10:00–11:00 Rejestracja uczestników, kawa, herbata.
11:00–11:10 Otwarcie drugiego dnia konferencji i powitanie gości.
11:10–12:30 Wystąpienia eksperckie: Różnorodność językowa i jej ochrona. Wystąpienia poświęcone różnym odmianom języka polskiego oraz dobrym praktykom i inicjatywom służącym ich ochronie i popularyzacji: prof. dr hab. Jolanta Tambor – język śląski (Uniwersytet Śląski), dr hab. Monika Kresa, prof. ucz. – gwary podlaskie (Uniwersytet Warszawski), dr hab. Justyna Garczyńska, prof. ucz. – dialekt mazowiecki (Uniwersytet Warszawski), dr hab. Katarzyna Marcol, prof. ucz. – język Śląska Cieszyńskiego (Uniwersytet Śląski), dr Tymoteusz Król – język wilamowski (Instytut Slawistyki PAN; Uniwersytet Ostrawski).
12:30–13:30 Przerwa obiadowa.
13:30–15:00 Panel dyskusyjny: Język – pamięć, dziedzictwo, tożsamość. Panel będzie poświęcony obecności różnych odmian języka polskiego w historii, literaturze, kulturze i debacie publicznej oraz ich znaczeniu dla budowania tożsamości lokalnej i regionalnej. Punktem wyjścia do rozmowy będą doświadczenia zaproszonych gości, którzy z perspektywy literatury, antropologii i reportażu opowiedzą o roli języka jako nośnika pamięci i dziedzictwa kulturowego, a także jako narzędzia dialogu. W panelu wezmą udział:
- Joanna Wilengowska – pisarka, dziennikarka, Olsztynianka, Warmiaczka. Autorka książki „Król Warmii i Saturna”, za którą otrzymała nominację do Paszportów Polityki 2024; wyróżniona Nagrodą Literacką Gdynia w 2025 roku;
- Zbigniew Rokita – pisarz, dziennikarz, reporter i dramatopisarz, laureat Nagrody Literackiej „Nike”, autor m.in. książki „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”;
- Maciej Falkowski – reportażysta, podróżnik, politolog i były dyplomata. Jest autorem reportaży, m.in.: „Ślachta. Historie z podlasko-mazowieckiego pogranicza”.
Prowadzenie: Andrzej Drobik – historyk, dziennikarz, kierownik Domu Pracy Twórczej im. Jerzego Pilcha w Wiśle.
15:00–15:15 Przerwa
15:15–15:45 Prelekcja dr hab. Moniki Kresy, prof. ucz. pt. „Od Samych swoich i Janosika po Wołyń i Chłopów – różnorodność językowa na szklanym ekranie”.
15:45–17:30 Pokaz filmu „Angelus”, reż. Lech Majewski.