Klastry odgrywają coraz większą rolę w rozwoju innowacyjności i gospodarki, łącząc współpracę przedsiębiorstw, instytucji naukowych i samorządów. Dzięki takiej formule firmy mogą łatwiej rozwijać nowe technologie, ograniczać koszty działalności badawczo-rozwojowej i szybciej docierać do nowych rynków.

Według badania „Benchmarking klastrów edycja 2024” Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości najczęściej wskazywaną korzyścią z uczestnictwa w klastrach jest możliwość nawiązywania relacji z innymi przedsiębiorstwami – taką odpowiedź wskazało ponad 69% respondentów. 64% podkreśliło znaczenie rozwoju współpracy, a połowa badanych zwróciła uwagę na większe możliwości dystrybucji produktów. Ponad 42% podkreśliło również lepszy dostęp do zasobów materialnych i niematerialnych.

Jak podkreśla Monika Antonowicz z Departamentu Analiz i Strategii PARP, szczególnie ważne znaczenie klastry mają dla najmniejszych firm. – Z punktu widzenia małych i średnich przedsiębiorstw, stanowiących filar polskiej gospodarki, największą zaletą członkostwa w klastrach jest możliwość łatwego pozyskiwania najnowszej wiedzy i technologii. Ma to korzystny wpływ na rozwój innowacji w danej strukturze, bez konieczności ponoszenia wysokich nakładów na działalność B+R. Prowadzona w ramach klastra współpraca małych i średnich firm z większymi podmiotami pozwala także czerpać wiedzę z zakresu m.in. ekspansji zagranicznej. Z kolei duże firmy w ten sposób mogą pozyskać istotnego, elastycznego partnera, który pomoże im np. szybciej uzyskać optymalne z ich punktu widzenia rozwiązanie – tłumaczy ekspertka.

Analiza przeprowadzona w 2025 r. objęła blisko jedną trzecią wszystkich klastrów działających w Polsce. 42 badane klastry skupiają ponad 4 tys. firm zatrudniających w sumie ponad milion pracowników. Oprócz przedsiębiorstw w ich skład wchodzą również samorządy, instytucje naukowe, ośrodki badawcze, a także jednostki organizacyjne, w tym szpitale. Jak podkreśla PARP, taka różnorodność sprzyja wymianie wiedzy i doświadczeń oraz umożliwia testowanie nowych produktów i usług w praktyce.

Znaczenie klastrów szczególnie widoczne było w czasie sytuacji kryzysowych, takich jak pandemia COVID-19 czy wojna w Ukrainie – współpraca pomiędzy podmiotami pozwoliła szybciej reagować na problemy związane z zerwanymi łańcuchami dostaw i usprawniać działania organizacyjne. PARP zwraca także uwagę na rosnącą rolę klastrów w rozwoju technologii dual-use, czyli rozwiązań mających zastosowanie zarówno cywilne, jak i wojskowe. – Funkcjonowanie klastrów jest istotne także z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, ponieważ umożliwia decydentom identyfikować podmioty, których rozwiązania zwiększają potencjał obronny kraju oraz jego odporność na kryzysy. Współpraca wojska z klastrami pozwala sprawniej opracować kompleksowe rozwiązania pochodzące od wielu firm i instytucji, które mogą ponadto znaleźć zastosowanie cywilne – wyjaśnia Monika Antonowicz.

W Polsce funkcjonują obecnie dwie główne kategorie klastrów. Pierwszą stanowią Krajowe Klastry Kluczowe, czyli podmioty o ponadregionalnym zasięgu i wysokim potencjale rozwojowym posiadające status przyznawany przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Drugą kategorią są Ponadregionalne Klastry Wzrostowe działające na terenie co najmniej dwóch województw i rozwijające swoją działalność w kierunku uzyskania statusu Klastra Kluczowego.

Istotną funkcję w działalności klastrów pełnią koordynatorzy, którymi mogą być m.in. fundacje, stowarzyszenia, spółki czy strefy ekonomiczne. Odpowiadają oni za rozwój współpracy pomiędzy członkami oraz tworzenie nowych usług wspierających działalność innowacyjną przedsiębiorstw.

PARP prowadzi obecnie programy wsparcia dla koordynatorów Krajowych Klastrów Kluczowych i Ponadregionalnych Klastrów Wzrostowych w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki. Dofinansowanie może wynieść nawet 70% kosztów kwalifikowalnych projektu i obejmuje rozwój usług związanych m.in. z transformacją cyfrową, gospodarką o obiegu zamkniętym, gospodarką niskoemisyjną oraz nowoczesną edukacją. Wsparcie może dotyczyć także działań związanych z internacjonalizacją oferty klastrów i promocją produktów ich członków na wydarzeniach branżowych. Kolejny nabór wniosków planowany jest na przełomie trzeciego i czwartego kwartału.

fot. magnific.com
oprac. /kp/