Opieka nad dziećmi wciąż wpływa na aktywność zawodową kobiet

Opieka nad dziećmi pozostaje jednym z istotnych powodów bierności zawodowej w Polsce. Z danych Eurostatu wynika, że w 2025 r. jedna czwarta osób do 39. roku życia, które nie były aktywne zawodowo, ale deklarowały chęć podjęcia pracy, wskazała opiekę nad dziećmi lub niepełnosprawnymi dorosłymi jako przyczynę pozostawania poza rynkiem pracy. Był to najwyższy wynik wśród państw Unii Europejskiej, dla których istnieją dostępne dane. Średnia unijna wyniosła 11%. Jednocześnie odsetek takich wskazań w Polsce systematycznie się zmniejsza. W 2019 r. wynosił 38%.

Opieka nad dziećmi nadal wpływa na aktywność zawodową

Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują, że w 2025 r. osoby wychowujące dzieci stanowiły 28% wszystkich biernych zawodowo w grupie wieku do 44 lat. W tym samym roku 5,6 mln osób w wieku od 18 do 44 lat opiekowało się dziećmi do 15. roku życia. Z tej grupy 4,8 mln osób pracowało, 116 tys. poszukiwało zatrudnienia, a 639 tys. pozostawało biernych zawodowo.

Największy udział rodziców wśród osób biernych zawodowo odnotowano w grupach wieku 25–34 lata i 35–44 lata. W obu przypadkach osoby wychowujące dzieci stanowiły ponad połowę biernych zawodowo. Wśród wszystkich biernych zawodowo rodziców zdecydowanie przeważały kobiety – w 2025 r. stanowiły one 88% tej grupy.

Rodzice mają trudności z łączeniem pracy i opieki

Jak zwraca uwagę Jędrzej Lubasiński, starszy analityk w Zespole Analiz Procesów Społecznych Polskiego Instytutu Ekonomicznego, osoby bierne zawodowo i wychowujące dzieci to przede wszystkim kobiety. – W 2025 r. stanowiły one 88% wszystkich osób biernych zawodowo wychowujących dzieci. Kobiety również przeważały w grupie osób niebędących na rynku pracy, które regularnie opiekują się wnukami: w 2025 r. takich osób było 606 tys., z czego 420 tys. (69%) to kobiety – wskazuje.

Ekspert dodaje, że dla osób pracujących wychowywanie dzieci nie zawsze oznacza poważne trudności w godzeniu obowiązków zawodowych i rodzinnych – według GUS w 2025 r. 63% pracujących rodziców nie wskazywało żadnych problemów związanych z łączeniem pracy i opieki nad dziećmi. Osiem lat wcześniej odsetek ten wynosił 68,4%. – Spośród przeszkód w łączeniu opieki nad dziećmi oraz życia zawodowego najczęściej wskazuje się długi czas pracy. Taki problem, według badania GUS, wskazuje 12% wszystkich osób pracujących i wychowujących dzieci. W analogicznym badaniu przeprowadzonym przez GUS w drugim kwartale 2018 r. długi czas pracy miał udział wskazań na poziomie 8,7%, czyli nieco ponad 3 p.p. mniej. Inne wymieniane przeszkody to m.in. wymagająca lub wyczerpująca praca oraz nieprzewidywalny i niedogodny harmonogram pracy – tłumaczy Jędrzej Lubasiński.

Jednym z problemów pozostaje również ograniczona możliwość elastycznego organizowania czasu pracy. W 2025 r. 84% pracujących osób wychowujących dzieci nie miało możliwości samodzielnego decydowania o godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy.

Polska poniżej unijnej średniej

Analityk PIE zauważa, że Polska wyróżnia się też niskim udziałem osób pracujących w niepełnym wymiarze czasu z powodu obowiązków opiekuńczych. – W 2025 r. 9% osób pracujących na niepełny etat wskazało, że powodem, dla którego pracują w takim wymiarze jest opieka nad dziećmi lub osobą niepełnosprawną. To szósty najniższy wynik w UE przy średniej unijnej na poziomie 21%. Tradycyjnie już największymi udziałami pracujących na niepełny etat z powodu obowiązków opiekuńczych charakteryzują się Holandia oraz Austria, w których wskaźnik ten przekracza 30%. W krajach naszego regionu – na Węgrzech, Słowacji oraz w Czechach – udział ten wynosi kilkanaście procent – wymienia Jędrzej Lubasiński.

Ekspert podkreśla, że zależność między narodzinami dziecka a aktywnością zawodową kobiet jest od lat przedmiotem analiz ekonomicznych i społecznych. Jak wskazywał wcześniej Polski Instytut Ekonomiczny, kobiety po urodzeniu dziecka zazwyczaj chcą wrócić na rynek pracy, jednak przerwa w zatrudnieniu często trwa co najmniej rok, a część kobiet trwale rezygnuje z aktywności zawodowej. – Choć trudno mówić o jednym uniwersalnym zestawie rozwiązań skrojonym dla wszystkich pracodawców oraz pracujących rodziców, powrót do aktywności zawodowej można ułatwić m.in. przez wprowadzenie elastycznych godzin pracy, rozpowszechnienie pracy na niepełny etat, organizację szkoleń i programów ułatwiających powroty czy zapewnienie opieki instytucjonalnej nad dzieckiem – podsumowuje Jędrzej Lubasiński.

Czytaj także: Praca zawodowa po równo, obowiązki domowe – nie. Tak Polacy widzą role rodziców