Spadek dzietności i odkładanie decyzji o rodzicielstwie sprawiają, że coraz większą rolę odgrywają warunki zatrudnienia umożliwiające łączenie obowiązków zawodowych z wychowaniem dzieci. Najczęściej wskazywanym przez rodziców rozwiązaniem jest model hybrydowy i elastyczny czas pracy.

Decyzja o posiadaniu dzieci coraz częściej podejmowana jest na późniejszym etapie życia. Z badania „Rodzicielstwo w pracy” przygotowanego przez LiveCareer wynika, że ponad połowa osób planujących w przyszłości powiększenie rodziny rozważa odłożenie tej decyzji. Wśród bezdzietnych respondentów 51% przyznało, że opóźniłoby rodzicielstwo ze względu na karierę, a 58% z powodu sytuacji materialnej. Podobne motywacje deklarują osoby posiadające już dzieci i rozważające kolejne – w tej grupie 56% wskazuje na czynniki zawodowe, a 58% na ograniczenia finansowe.

Zmiany w podejściu do planowania rodziny widoczne są również w danych demograficznych. Średni wiek kobiet w Polsce przy narodzinach pierwszego dziecka wynosi obecnie ok. 29 lat, podczas gdy dwie dekady temu było to ok. 25 lat. Jednocześnie współczynnik dzietności utrzymuje się na niskim poziomie i wynosi ok. 1,158, co oznacza wynik znacznie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń. Eksperci zwracają uwagę, że młodsze pokolenia coraz częściej koncentrują się najpierw na zdobyciu doświadczenia zawodowego i stabilizacji finansowej, a dopiero później podejmują decyzję o założeniu rodziny. – Ważną rolę odgrywają aspiracje i styl życia: młode pokolenia częściej niż kiedyś stawiają na rozwój osobisty, edukację i mobilność. W tej sytuacji znaczenia nabierają zarówno rozwiązania systemowe, jak i działania pracodawców wspierające godzenie obowiązków zawodowych z rodzicielskimi – tłumaczy Tomasz Tarabuła, dyrektor ds. kluczowych klientów Gi Group Holding.

Na sytuację pracujących rodziców wpływają zmiany w przepisach prawa pracy. Ich istotnym elementem było wdrożenie w Polsce unijnej dyrektywy dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym znanej jako dyrektywa work-life balance. Na jej podstawie rodzice wychowujący dzieci do 8. roku życia mogą wnioskować o elastyczne formy zatrudnienia, indywidualny rozkład czasu pracy czy pracę w niepełnym wymiarze godzin, a pracodawca jest zobowiązany rozpatrzyć taki wniosek i uzasadnić ewentualną odmowę. Ponadto Kodeks pracy przewiduje dodatkową ochronę dla rodziców małych dzieci. Osoby wychowujące najmłodszych mogą odmówić pracy w nadgodzinach, w porze nocnej czy poza stałym miejscem wykonywania obowiązków. System wsparcia obejmuje również różne formy urlopów związanych z opieką nad dzieckiem, w tym urlop macierzyński, rodzicielski, ojcowski i opiekuńczy, a także tzw. zwolnienie na dziecko. Funkcjonuje też program „Aktywny Rodzic”, czyli system świadczeń dla rodzin z małymi dziećmi.

Jakie rozwiązania pracownicy uważają za najbardziej pomocne w codziennym godzeniu obowiązków rodzinnych i zawodowych? Jak wynika z badania przeprowadzonego przez Gi Group Holding, najczęściej wskazywana jest praca hybrydowa (48%). Kolejne miejsca zajęły elastyczne godziny pracy (25%) oraz kultura organizacyjna oparta na zrozumieniu potrzeb rodziców (24%). Zdecydowanie rzadziej wybierano udogodnienia w zakresie opieki (3%). Preferencje pracowników jeszcze wyraźniej widać w odpowiedziach dotyczących rozwiązań, które najlepiej sprawdzają się w praktyce. 60% badanych uznało pracę hybrydową lub zdalną za najskuteczniejszy sposób łączenia życia zawodowego z rodzinnym, a 28% wskazało na ruchomy czas pracy. Znacznie rzadziej wymieniano czterodniowy tydzień pracy (8%) i ograniczenie wymiaru etatu (4%).

Mimo rosnącej świadomości wyzwań związanych z godzeniem pracy i opieki nad dziećmi wiele firm nadal nie posiada jasno określonych procedur dotyczących nagłych sytuacji wymagających opieki nad dzieckiem. W badaniu Gi Group Holding 60% respondentów przyznało, że w ich organizacjach nie funkcjonuje formalna polityka regulująca takie przypadki. Jedynie 17% badanych potwierdziło jej istnienie, natomiast 23% wskazało, że decyzje podejmowane są indywidualnie i zależą od bieżących okoliczności.

Jak zaznaczają autorzy badania, w wielu krajach europejskich wsparcie pracujących rodziców stanowi jeden z kluczowych elementów polityki społecznej. Przykładem jest Szwecja, gdzie rodzice mogą korzystać z 480 dni płatnego urlopu rodzicielskiego, z czego część przeznaczona jest wyłącznie dla ojców. Rozwiązanie to ma zachęcać mężczyzn do większego zaangażowania w opiekę nad dziećmi i sprzyjać bardziej równemu podziałowi obowiązków w rodzinie. Podobne systemy funkcjonują także w Norwegii i Islandii. Istotnym elementem polityki rodzinnej w wielu państwach jest również rozwinięta infrastruktura opieki nad najmłodszymi. W krajach takich jak Dania, Szwecja czy Islandia z opieki instytucjonalnej korzysta ponad połowa dzieci poniżej trzeciego roku życia, a w Holandii odsetek ten sięga nawet ok. 80%. Wysoka dostępność żłobków i przedszkoli sprzyja szybszemu powrotowi rodziców na rynek pracy i wiąże się z wysoką aktywnością zawodową kobiet (w Szwecji pracuje ich ok. 80%, a na Islandii 84%). Dodatkowe rozwiązania funkcjonują także w Niemczech, gdzie działa system Elterngeld. Umożliwia on rodzicom otrzymywanie świadczenia finansowego przez okres do 14 miesięcy po narodzinach dziecka przy jednoczesnej możliwości pracy w niepełnym wymiarze godzin. Mechanizm ten ma wspierać utrzymanie aktywności zawodowej i ograniczać długotrwałe przerwy w karierze.

Eksperci rynku pracy podkreślają, że najwyższą aktywność zawodową rodziców obserwuje się w krajach, które wprowadzają równolegle kilka uzupełniających się form wsparcia. – Badania europejskie pokazują, że kluczowe znaczenie ma dostępność żłobków i przedszkoli, wydłużone urlopy rodzicielskie dzielone między oboje rodziców, wsparcie finansowe, elastyczne grafiki czy możliwość pracy zdalnej. Takie połączenie rozwiązań tworzy spójny model, w którym rodzice nie muszą wybierać między karierą zawodową a rodziną, a rynek pracy zyskuje większą stabilność – podsumowuje Weronika Sadowska, Senior Manager w Grafton Recruitment.

fot. freepik.com
oprac. /kp/