Pracownicy przychodzą chorzy do pracy, żeby nie stracić premii

Niemal 35 mld zł kosztowała absencja chorobowa w Polsce w 2025 r. W odpowiedzi na rosnące nieobecności firmy coraz częściej uzależniają dodatkowe wynagrodzenie od frekwencji.

Pracownicy przychodzą chorzy do pracy, żeby nie stracić premii
Materiał opracowany przez

Platforma Gospodarcza PLUSYdlaBIZNESU

Platforma Gospodarcza PLUSYdlaBIZNESU - więcej niż portal

Absencja chorobowa stanowi coraz większe obciążenie dla polskich firm. W 2025 r. pracownicy spędzili na zwolnieniach lekarskich łącznie 290,5 mln dni, a związane z tym koszty sięgnęły niemal 35 mld zł. Pracodawcy szukają sposobów na ograniczenie nieobecności, m.in. poprzez premie frekwencyjne. Takie rozwiązania mogą jednak przynieść nieoczekiwane skutki – pracownicy, obawiając się utraty dodatkowego wynagrodzenia, niekiedy decydują się przychodzić do pracy mimo choroby.

Coraz więcej zwolnień lekarskich i wyższe koszty dla firm

Z raportu ZUS „Absencja chorobowa w 2025 roku” wynika, że w ubiegłym roku lekarze wystawili 27,5 mln zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy obejmujących łącznie 290,5 mln dni. Koszt absencji chorobowej wyniósł 34,9 mld zł, czyli o 3,8 mld zł więcej niż rok wcześniej. Z tej kwoty 14,2 mld zł stanowiły wynagrodzenia chorobowe wypłacane bezpośrednio przez pracodawców. Dużą część nieobecności powodowały infekcje układu oddechowego. Odpowiadały one za 32,9 mln dni zwolnień, co stanowiło 13,6% absencji związanej z chorobą własną osób ubezpieczonych w ZUS. Wzrosła również liczba dni niezdolności do pracy z powodu grypy. W ciągu roku zwiększyła się z 0,9 mln do 1,9 mln.

Najwięcej zwolnień przypadało na okresy wzmożonych zachorowań. W styczniu odnotowano 26,3 mln dni absencji, a w październiku 25,5 mln. Najmniej było ich w sierpniu, kiedy liczba dni zwolnień wyniosła 19,8 mln.

Zwolnienie lekarskie zamiast urlopu? Pracodawcy szukają sposobów na absencję

Nie wszystkie nieobecności w pracy są związane z rzeczywistymi problemami zdrowotnymi. Zdarza się, że pracownicy traktują zwolnienie lekarskie jako sposób na przedłużenie weekendu, odpoczynek po imprezie czy dodatkowy czas wolny. Zwolnienie lekarskie powinno jednak służyć leczeniu i powrotowi do zdrowia, a nie zastępować urlop wypoczynkowy. Jeżeli kontrola wykaże, że pracownik wykorzystuje L4 niezgodnie z jego przeznaczeniem, może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty zwolnieniem. 

Jak zauważa Krzysztof Inglot, ekspert rynku pracy i założyciel Personnel Service, nieuzasadnione wykorzystywanie zwolnień lekarskich generuje koszty dla przedsiębiorstw, a obowiązki nieobecnych pracowników często przejmują pozostali członkowie zespołu. – Stąd firmy szukają sposobów na ograniczenie nadużyć. Jednym z nich są premie frekwencyjne. Trzeba jednak uważać, żeby przy okazji walki z fikcyjnymi zwolnieniami nie karać tych, którzy naprawdę chorują – zaznacza

Premia frekwencyjna. Kiedy pracodawca może ją odebrać?

Możliwość obniżenia premii za czas choroby zależy od zasad określonych w regulaminie wynagradzania lub premiowania, układzie zbiorowym pracy albo umowie o pracę. W przypadku premii regulaminowej znaczenie mają wcześniej ustalone kryteria jej przyznawania. Jeżeli dokumenty przewidują zmniejszenie lub utratę dodatkowego wynagrodzenia w związku z nieobecnością chorobową, pracodawca może zastosować takie rozwiązanie, pod warunkiem że nie narusza ono przepisów prawa. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku nagrody uznaniowej, o której mowa w art. 105 Kodeksu pracy. Jej przyznanie zależy od decyzji pracodawcy i nie jest oparte na takich samych zasadach jak premia regulaminowa.

Firmy stosują różne sposoby uzależniania dodatkowego wynagrodzenia od frekwencji. Jednym z nich jest proporcjonalne obniżanie premii w zależności od liczby dni nieobecności. Przykładowo, jeśli pracownik przebywa na zwolnieniu przez pięć dni w miesiącu obejmującym 20 dni roboczych, jego premia może zostać zmniejszona o jedną czwartą. Innym rozwiązaniem są progi absencyjne. W takim systemie pracownik bez zwolnienia lekarskiego otrzymuje pełną premię, po jednym lub dwóch dniach nieobecności dostaje jej połowę, a przy większej liczbie dni traci prawo do dodatku. Najbardziej restrykcyjny model zakłada utratę całej premii nawet w przypadku jednodniowego zwolnienia.

Powiązanie dodatkowego wynagrodzenia z obecnością w pracy jest co do zasady dopuszczalne. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy obawa przed utratą premii skłania pracowników do rezygnacji ze zwolnienia lekarskiego mimo złego stanu zdrowia. – Pracownik z gorączką, który wie, że jeden dzień L4 będzie go kosztował kilkaset złotych, może zdecydować się na przyjście do pracy. W sezonie jesienno-zimowym wystarczy wtedy jedna chora osoba, żeby po kilku dniach nieobecna była połowa zespołu. Do tego dochodzi niższa koncentracja, zmęczenie. W efekcie firma, która chciała oszczędzić na absencjach, może ponieść jeszcze większe koszty – zwraca uwagę Krzysztof Inglot.

Premie frekwencyjne a zakaz dyskryminacji pracowników

Możliwość ustalania zasad premiowania nie oznacza pełnej swobody pracodawcy. Ograniczenia wynikają m.in. z przepisów Kodeksu pracy dotyczących równego traktowania i zakazu dyskryminacji. Szczególnej uwagi wymagają zasady odnoszące się do nieobecności związanych z ciążą oraz urlopami macierzyńskimi i rodzicielskimi. Automatyczne pozbawianie pracowników premii z takich powodów może prowadzić do naruszenia przepisów.

Ryzyko występuje również w przypadku osób z niepełnosprawnościami, które ze względu na stan zdrowia i konieczność leczenia mogą częściej korzystać ze zwolnień. Sztywne zasady premiowania oparte wyłącznie na frekwencji mogą w określonych sytuacjach prowadzić do dyskryminacji pośredniej. Wątpliwości mogą dotyczyć także obniżania premii osobom przebywającym na zwolnieniu po wypadku przy pracy, szczególnie jeśli odpowiedzialność za zdarzenie ponosi pracodawca.

– Wiele osób nie wie, że sposób liczenia premii wpływa też na wysokość chorobowego. Jeśli firma obniża premię za dni zwolnienia, a składnik ten spełnia warunki uwzględnienia w podstawie wymiaru zasiłku, jest on wliczany do tej podstawy. Jeśli natomiast pracownik zachowuje prawo do premii w pełnej wysokości także podczas choroby, co do zasady nie uwzględnia się jej w podstawie zasiłku. Dlatego w regulaminach powinno być jasno określone, czy premię obniża tylko własna choroba pracownika, czy także opieka nad chorym dzieckiem lub inne usprawiedliwione nieobecności. Ogólnikowe zapisy to prosta droga do sporów przy rozliczaniu świadczeń – podsumowuje Jowita Grygoyć, wiceprezes zarządu Personnel Service.

Czytaj także: Premie za brak zwolnień lekarskich budzą kontrowersje

Źródło: Personnel Service Fot. Magnific

Autor:KP

Podobne artykuły