Co zrobić z terenami po kopalniach? Samorządy potrzebują prywatnego kapitału

Koszty rekultywacji, problemy prawne i ryzyko inwestycyjne utrudniają ponowne wykorzystanie terenów po kopalniach.

Co zrobić z terenami po kopalniach? Samorządy potrzebują prywatnego kapitału
Materiał opracowany przez

Platforma Gospodarcza PLUSYdlaBIZNESU

Platforma Gospodarcza PLUSYdlaBIZNESU - więcej niż portal

Rekultywacja i ponowne wykorzystanie terenów pogórniczych pozostają jednym z najdroższych zadań dla samorządów. W debacie coraz częściej wraca pytanie, czy bez udziału prywatnego kapitału uda się ruszyć z miejsca.

Wydatki i ryzyko blokują kolejne inwestycje

Przy zagospodarowywaniu terenów po kopalniach i innych obszarów poprzemysłowych największą przeszkodą nie jest dziś brak pomysłów, lecz skala kosztów i ryzyk. Samorządy, spółki Skarbu Państwa i prywatni inwestorzy zrobili już wiele, ale część obszarów nadal czeka na nowe przeznaczenie, gospodarcze albo społeczne.

Jak podkreślano podczas wrześniowej konferencji Future Mining Forum & Expo 2026, takie projekty zwykle oznaczają długi proces przygotowania, wydatki na dużą skalę oraz trudności techniczne i prawne.

PPP jako sposób na podział odpowiedzialności

Właśnie w tym miejscu do gry wchodzi partnerstwo publiczno-prywatne. Zdaniem ekspertów może ono pomóc tak poukładać przedsięwzięcie, by strona publiczna nie brała na siebie całego ciężaru finansowego i organizacyjnego, a prywatny partner nie zostawał sam z ryzykiem związanym z odzyskiwaniem zdegradowanego terenu.

Do I kwartału 2026 r. w Polsce podpisano 214 umów PPP, ale nadal nie jest to rozwiązanie masowo stosowane ani przez samorządy, ani przez podmioty rządowe. Jednym z powodów pozostaje ostrożność urzędników wobec skomplikowanych procedur i obawa, czy projekt da się przeprowadzić zgodnie z przepisami, także finansowymi.

Śląsk ma duże potrzeby, a pieniędzy publicznych nie wystarcza

Tomasz Konior, architekt, urbanista i założyciel Konior Studio, zwrócił uwagę, że w województwie śląskim nadal jest wiele do zrobienia w zakresie ponownego wykorzystania terenów poprzemysłowych. Jego zdaniem nie wszystkie środki są wydawane w sposób, który gwarantuje najlepszy efekt. – Chodzi o opłacalność w szerokim znaczeniu – tak, aby nie marnować energii i środków na nieefektywne działania. W tym kontekście myślę o partnerstwie publiczno-prywatnym, które w Polsce wciąż jest wykorzystywane w ograniczonym zakresie. Z finansów publicznych nie da się zrealizować wszystkich celów. Niezwykle ważna jest współpraca prywatnego kapitału z publicznym finansowaniem oraz zarządzaniem procesami istotnymi dla społeczności lokalnych – stwierdził.

Podobnie ocenił dr hab. inż. Tomasz Bradecki, dziekan Wydziału Architektury na Politechnice Śląskiej. – Nie zawsze to, co chce się osiągnąć, da się zrobić w ramach prawa zamówień publicznych. Wydaje mi się, że największy potencjał jest w PPP. Przykłady zagraniczne pokazują, że to się da zrobić – zaznaczył.

Prezydent Jastrzębia-Zdroju: trzeba dobrze rozdzielić koszty i ryzyka

Michał Urgoł, prezydent Jastrzębia-Zdroju i przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Gmin Górniczych, wskazał, że PPP może być jedną z dróg zagospodarowania terenów pogórniczych i poprzemysłowych, zwłaszcza tam, gdzie skala inwestycji przekracza możliwości samorządu. – Istotne jest jednak, aby w takich przedsięwzięciach odpowiedzialność, koszty i ryzyka były właściwie podzielone pomiędzy stronę publiczną i prywatną – zwrócił uwagę.

W jego ocenie ma to szczególne znaczenie przy terenach po kopalniach, bo pojawiają się tam dodatkowe problemy techniczne, środowiskowe i prawne, a samorządom potrzebna jest większa przewidywalność oraz bezpieczeństwo.

Gdzie model działa najlepiej

Katarzyna Spadło, kierująca Centrum Doradztwa Rewitalizacyjnego w Instytucie Rozwoju Miast i Regionów, również widzi w PPP sensowny kierunek dla takich inwestycji. – W tym przypadku kluczową determinantą są jednak przyszłe zyski inwestora prywatnego. Z naszych obserwacji wynika, że umowy PPP udają się zazwyczaj w dużych miastach, gdzie rynek nieruchomości jest atrakcyjny, a komercjalizacja oferty bardziej pewna – wskazała.

Jako przykłady podała Gdańsk i Opole. W mniejszych miejscowościach rachunek ekonomiczny bywa znacznie mniej korzystny i to rozwiązanie nie sprawdza się wszędzie.

Prawo wystarcza, ale potrzebna jest większa pewność

Bartosz Mysiorski, prezes Zarządu Fundacji Centrum PPP, ocenił, że projekty na terenach pogórniczych są z natury drogie, długotrwałe i obciążone dużym ryzykiem. Samorządy i spółki Skarbu Państwa często nie mają ani środków, ani doświadczenia, by prowadzić je samodzielnie, a prywatny inwestor zwykle nie chce przejmować całego ryzyka przywrócenia terenu do użytku. – PPP pozwala te ryzyka racjonalnie rozdzielić, a do tego połączyć kapitał prywatny z publicznym, w tym ze środkami unijnymi, np. z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. W modelu mieszanym widzę tu duży potencjał – podkreślił.

W jego opinii obecne przepisy o PPP i koncesjach zasadniczo pozwalają realizować takie przedsięwzięcia, ale rynek potrzebuje większej przewidywalności. Pomogłyby m.in. jaśniejsze zasady odpowiedzialności za historyczne zanieczyszczenia i szkody górnicze, prostsze przekazywanie gruntów pogórniczych, w tym przejmowanych przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń, wzorcowe umowy i wytyczne dla projektów typu brownfield czy łatwiejsze łączenie PPP z finansowaniem unijnym oraz publicznymi instrumentami gwarancyjnymi.

Bartosz Mysiorski wskazał też, że większą pewność dałoby jednoznaczne potwierdzenie w przepisach lub oficjalnych wytycznych, iż podział ryzyka zgodny z analizą przedrealizacyjną nie narusza dyscypliny finansów publicznych. Bez takiego zabezpieczenia nawet dobrze przygotowane projekty mogą przegrywać z ostrożnością decydentów.

Źródło: Portal Samorządowy Fot. arch. red.

Autor:KP

Podobne artykuły