Rekordowe wydatki na obronność. Większa część pieniędzy powinna trafiać do polskich firm

W projekcie przyszłorocznego budżetu na obronność zapisano 198 mld zł, czyli 4,51% PKB. Eksperci zwracają uwagę, że skala tych pieniędzy nie przełoży się automatycznie na rozwój krajowego przemysłu bez mocniejszego udziału polskich wykonawców i ochrony technologii.

Najbliższy rok ma przynieść rekordową wartość dostaw sprzętu wojskowego, ale to nie musi oznaczać automatycznego wzmocnienia krajowej produkcji. Według raportu Sieci Badawczej Łukasiewicz „Pozycja Polski w globalnym łańcuchu wartości przemysłu obronnego” kluczowe będzie to, czy państwo wykorzysta rosnące wydatki do budowy własnych rozwiązań o wysokiej wartości dodanej.

Budżet obronny rośnie, a z nim oczekiwania wobec przemysłu

W przyszłym roku w projekcie ustawy budżetowej zaplanowano 198 mld zł na obronność. To 4,51% PKB i jeden z najwyższych wskaźników w NATO. Na tym tle szczególnie wyraźnie widać pytanie o kondycję polskich firm działających w sektorze bezpieczeństwa.

– W sposób naturalny rosnące wydatki na obronność powinny się przełożyć na rozwój polskiego przemysłu. Pytanie, w jakiej jest on kondycji. Wiem, że dobrze prosperują firmy prywatne związane z obronnością i widzę tutaj duże szanse – podkreśla Maciej Lisowski, prawnik, prezes i dyrektor Fundacji Lex Nostra.

Krajowe zamówienia wciąż nie dominują

Raport Łukasiewicza wskazuje, że w 2024 r. tylko jedna trzecia zamówień zbrojeniowych była realizowana w kraju. Autorzy opracowania podkreślają, że jeśli wydatki na obronność mają mocniej wspierać wzrost gospodarczy, potrzebny jest większy udział krajowych wykonawców oraz wyższe nakłady na badania i rozwój.

Znaczenie tego kierunku widać także w danych o imporcie. W latach 2021–2025 Polska odpowiadała za największą część importu broni przez europejskie państwa NATO – 17%. Import uzbrojenia był ponad dziewięciokrotnie wyższy niż w latach 2016–2020. Prawie całe dostawy w tym okresie pochodziły spoza Europy: 47% z Korei Południowej, a 44% ze Stanów Zjednoczonych – wynika z raportu Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań Pokojowych.

Technologia z zewnątrz czy własne rozwiązania?

Maciej Lisowski zwraca uwagę, że Polska ma silną bazę inżynierską, ale nadal pozostaje zależna od zagranicznych komponentów. Jego zdaniem ważniejsze od samego miejsca produkcji jest to, kto kontroluje technologię i czy systemów obronnych nie da się zdalnie wyłączyć.

– Im więcej technologii krajowej, tym lepiej, przede wszystkim jeżeli chodzi o myśl techniczną, a Polacy mają świetną myśl techniczną. Jesteśmy natomiast skazani na technologię zagraniczną, przynajmniej jeżeli chodzi o komponenty – uważa ekspert.

– Ważne jest, kto ma klucz do zagranicznej technologii. Jeżeli kupimy coś z zagranicy i mamy klucz do elektroniki, to jest to całkiem dobra sytuacja. Gorzej, jeżeli ktoś kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od nas będzie w stanie jednym przyciskiem wyłączyć nam systemy obronne. To jest prawdziwe niebezpieczeństwo, a nie to, czy wyprodukowano coś w Polsce, czy nie, choć oczywiście lepiej u nas – dodaje.

Start-upy, wojsko i testowanie rozwiązań przed wdrożeniem

Według ekspertów, przyspieszenie rozwoju sektora obronnego wymaga bliższej współpracy przemysłu i start-upów z wojskiem. Wojsko Polskie ma według nich naturalne warunki do testowania nowych rozwiązań jeszcze przed komercjalizacją, w tym poligony.

– Do szybszego rozwoju obronności potrzebna jest przede wszystkim ścisła współpraca przemysłu, ale też start-upów z wojskiem. Wojsko Polskie ma przecież naturalne sposoby testowania wynalazków, poligony i możemy to robić przed komercjalizacją – wyjaśnia Maciej Lisowski.

W Polsce działa już program MilTech prowadzony przez Akces NCBR. Skupia się on na technologiach zwiększających potencjał bezpieczeństwa i obronności państwa, a jednocześnie mogących znaleźć zastosowanie cywilne. Program oferuje finansowanie, mentoring, kontakty z ekspertami wojskowymi oraz możliwość przygotowania rozwiązań do testów i wdrożeń. Wśród obszarów zainteresowania są m.in. AI, technologie kosmiczne i dronowe.

Ochrona własności intelektualnej jako warunek inwestowania

Najmocniej podkreślanym przez Macieja Lisowskiego warunkiem jest jednak zabezpieczenie technologii przed przejęciem. Jego zdaniem prywatne start-upy potrzebują ochrony kontrwywiadowczej przed kradzieżą rozwiązań przez obce wywiady, ale też firmy.

– Polska myśl technologiczna jest wspaniała, natomiast bardzo potrzebuje kilku rzeczy. Pieniądze wbrew pozorom są, ale zwłaszcza prywatne start-upy bardzo mocno potrzebują ochrony kontrwywiadowczej polskich służb. Chodzi o kradzież technologii przez obce wywiady, ale też firmy. Jeżeli własność intelektualna start-upów nie będzie chroniona kontrwywiadowczo, to praktycznie każde wpompowane przez naszych podatników pieniądze będą prezentem dla tego, kto nam to ukradnie – uważa ekspert.

Dodaje, że potrzebne są też korzystniejsze podatki i takie warunki, które skłonią zagraniczne koncerny do kooperacji z polskimi start-upami, a nie do przejmowania ich technologii. 

Dlaczego B+R ma znaczenie także poza wojskiem

Autorzy raportu przypominają, że sektor obronny należy do najbardziej badawczo intensywnych gałęzi gospodarki. Z danych amerykańskiej National Science Foundation wynika, że w lotnictwie nakłady na B+R sięgają średnio 32% wartości dodanej branży, a w produkcji uzbrojenia i amunicji ok. 19%. Dla porównania w całej gospodarce amerykańskiej jest to przeciętnie 3,6%.

Badania przywołane w publikacji pokazują też szerszy efekt takich wydatków: wzrost B+R w obronności o 10% prowadzi do 5-proc. wzrostu B+R w pozostałych sektorach gospodarki OECD.

Czytaj także: Hale po Rafako z nowym przeznaczeniem. Jelcz i Rosomak podpisały umowę