ZUS skontrolował ponad 20 tys. firm. Nieprawidłowości w 90% przypadków

Od stycznia do sierpnia 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził ponad 20,5 tys. kontroli płatników składek. Nieprawidłowości stwierdzono w 90,1% przypadków, a łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł. Najczęściej wykrywane uchybienia dotyczyły rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS wskazuje, że coraz skuteczniej typuje firmy do kontroli na podstawie analizy danych i oceny ryzyka.

Ponad 18 tys. kontroli z wykrytymi nieprawidłowościami

W pierwszych ośmiu miesiącach 2026 r. ZUS przeprowadził 20 529 kontroli płatników składek. W 18 495 przypadkach wykryto nieprawidłowości, co stanowiło 90,1% wszystkich postępowań. W 15 697 kontrolach uchybienia wiązały się z konsekwencjami finansowymi. Łączny wynik finansowy kontroli wyniósł 373,3 mln zł. Zdecydowana większość tej kwoty, czyli 369,6 mln zł, dotyczyła ustaleń związanych z nieprawidłowym naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne.

Wśród najczęściej wykrywanych problemów znalazły się nieprawidłowości dotyczące zbiegu tytułów do ubezpieczeń, zaniżania podstawy wymiaru składek oraz rozliczania osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy. ZUS zwraca również uwagę na przypadki wykorzystywania różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych.

Transport i pośrednictwo pracy pod szczególną uwagą

W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często wykrywano w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz usługach ochroniarskich. ZUS koncentruje się także na rynku pracy platformowej, gdzie występują złożone modele zatrudnienia. Większą uwagę poświęca branżom charakteryzującym się dużą rotacją pracowników oraz szerokim wykorzystaniem umów cywilnoprawnych.

Kontrole płatników składek obejmują m.in. prawidłowość zgłaszania pracowników i innych osób do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz realizacji pozostałych obowiązków wynikających z przepisów.

Mniej kontroli, ale wyższa skuteczność

W ostatnich latach zmienił się sposób prowadzenia kontroli przez ZUS. W 2017 r. zakład przeprowadził ponad 60,8 tys. kontroli, a w 2018 r. blisko 59 tys. Obecnie postępowań jest znacznie mniej, ale częściej kończą się one wykryciem nieprawidłowości.

W 2017 r. uchybienia stwierdzano w ok. 65% kontroli. W 2026 r. według danych za pierwsze osiem miesięcy odsetek ten przekroczył 90%. ZUS tłumaczy tę zmianę odejściem od szeroko zakrojonych działań na rzecz precyzyjnego wybierania podmiotów do sprawdzenia. Wykorzystuje dane zgromadzone w swoich systemach, informacje z rejestrów publicznych oraz modele analizy ryzyka. Pozwala to kierować inspektorów przede wszystkim do firm, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.

Zmianę podejścia widać również w wynikach finansowych. W 2017 r. średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. Obecnie przekracza 18 tys. zł, co oznacza trzykrotny wzrost. – Dane za osiem miesięcy 2026 r. pokazują, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności – zaznacza Szymon Kasprowski, główny inspektor kontroli ZUS.

Nieprawidłowości mogą wpłynąć na przyszłe świadczenia

Celem kontroli jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz także zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. Prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczeń i opłacanie składek mają znaczenie dla wysokości świadczeń w przypadku choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.

ZUS zaznacza, że wiele wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych podczas zgłaszania do ubezpieczeń lub ustalania podstawy wymiaru składek. Mogą to być spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe albo nieprawidłowości w dokumentacji. Takie uchybienia można zazwyczaj usunąć przez złożenie dokumentów korygujących i uregulowanie należności. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność regularnego sprawdzania poprawności rozliczeń z ZUS, aby ograniczyć ryzyko powstania zaległości i innych konsekwencji finansowych.

Przeczytaj także inne artykuły dotyczące składek i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:

Nowe zasady liczenia stażu pracy. Do ZUS trafiło już prawie 900 tys. wniosków

Odmowa leczenia lub rehabilitacji może kosztować utratę świadczeń z ZUS

Przedsiębiorcy mogą opłacać składki przez mZUS