Macierzyństwo pozostaje jednym z najważniejszych czynników wpływających na sytuację kobiet na rynku pracy. Większość pracujących Polek deklaruje, że życie prywatne, w tym rodzina i wychowanie dzieci, miało wpływ na ich decyzje zawodowe.

Polki chcą stawiać na karierę i niezależność finansową, ale na drodze do tych celów wciąż stają obowiązki opiekuńcze, które spadają głównie na ich barki. Badanie Grupy Progres pokazuje, że dla 62% kobiet życie prywatne ma kluczowy wpływ na decyzje zawodowe. Zaledwie 11% respondentek twierdzi, że sprawy rodzinne nie rzutowały na ich pracę, a pozostałe 27% nie potrafi tego jednoznacznie ocenić. Z danych za czwarty kwartał 2025 r. wynika, że obowiązki rodzinne i osobiste jako przyczynę odejścia z pracy wskazało 34 tys. kobiet i 17 tys. mężczyzn. W przypadku pań był to jeden z najczęściej wymienianych powodów zakończenia zatrudnienia, obok niezadowalających warunków pracy i likwidacji stanowiska lub zakładu pracy. – Macierzyństwo nadal silnie oddziałuje na ścieżki kariery kobiet – od zmiany pracy, przez ograniczenie aktywności zawodowej, aż po całkowitą rezygnację z zatrudnienia. Jednocześnie coraz więcej kobiet pozostaje dziś finansowym filarem swoich rodzin, dlatego tak ważne staje się tworzenie warunków, które pozwolą łączyć życie zawodowe z rodzinnym bez konieczności rezygnowania z jednej z tych ról – podkreśla Magda Dąbrowska, prezeska Grupy Progres.

Kobiety coraz częściej pełnią również rolę głowy gospodarstwa domowego. Według danych GUS w czwartym kwartale spośród 15,8 mln kobiet w wieku od 15 do 89 lat aż 7,4 mln było osobami zapewniającymi główne źródło utrzymania dla swoich rodzin. W tej grupie pracowało niemal 4 mln kobiet, z czego większość w pełnym wymiarze czasu pracy.

Aktywność zawodowa matek pozostaje wysoka, jednak maleje wraz ze wzrostem liczby dzieci. Wśród kobiet wychowujących jedno dziecko aktywnych zawodowo jest 85,5%, natomiast w przypadku kobiet mających troje lub więcej dzieci wskaźnik ten spada do 68,7%. Dla porównania – aktywność zawodowa mężczyzn utrzymuje się na zbliżonym poziomie niezależnie od liczby potomstwa, od 96,1% do 97,8%.

Magda Dąbrowska zwraca uwagę, że kobiety często ponoszą zawodowe konsekwencje związane z obowiązkami opiekuńczymi. – Często mówi się o luce płacowej, ale w Polsce wciąż za mało uwagi poświęca się luce opiekuńczej. Dane pokazują, że kobiety dużo częściej niż mężczyźni „płacą” swoją karierą za obowiązki rodzinne — nie dlatego, że nie chcą pracować, ale dlatego, że to na nich najczęściej spada odpowiedzialność za organizację życia domowego. To ogromne wyzwanie także dla pracodawców, bo rynek pracy traci dziś nie brak kompetencji, lecz potencjał kobiet, które nie otrzymują wystarczającego wsparcia w godzeniu życia zawodowego i rodzinnego. Mimo że w wielu firmach coraz częściej oferowane są różnorodne formy wsparcia dla rodziców – tłumaczy ekspertka.

Wśród oferowanych form wsparcia znajdują się m.in. elastyczne godziny pracy, możliwość pracy zdalnej i hybrydowej, dodatkowe dni wolne, dopłaty do żłobków i przedszkoli czy programy wspierające powrót kobiet po urlopach macierzyńskich i rodzicielskich. W wielu firmach funkcjonują również szkolenia aktualizujące kompetencje, mentoring i programy „back to work”, które mają ułatwić ponowne wejście na rynek pracy po dłuższej przerwie. Istotnym elementem wsparcia rodzin pozostaje także rządowy program „Aktywny Rodzic” skierowany do opiekunów dzieci w wieku od 12. do 35. miesiąca życia. Program obejmuje trzy rodzaje świadczeń wspierających rodziców w łączeniu pracy zawodowej z opieką nad dzieckiem.

Magda Dąbrowska podkreśla, że dyskusja o równości na rynku pracy powinna dotyczyć nie tylko samego dostępu do zatrudnienia, ale również możliwości utrzymania i rozwijania kariery zawodowej przy jednoczesnym wykonywaniu obowiązków opiekuńczych. – To właśnie ten niewidoczny, ale stały „drugi etat” sprawia, że ścieżki zawodowe kobiet częściej ulegają przerwaniu, spowolnieniu lub zmianie kierunku. Nie chodzi więc o brak aspiracji czy kompetencji, ale o system, który nie został zaprojektowany z myślą o realiach życia rodzinnego współczesnych pracowników. Elastyczne formy zatrudnienia, dostęp do opieki instytucjonalnej czy programy wspierające powrót po przerwie zawodowej wciąż nie są standardem, lecz dodatkiem — często zależnym od dobrej woli pracodawcy. Jeśli chcemy mówić o rzeczywistej równości na rynku pracy, musimy przesunąć ciężar debaty z indywidualnych wyborów kobiet na strukturę warunków, w jakich te wybory są podejmowane. Równość nie zaczyna się w momencie zatrudnienia, ale w momencie, gdy praca przestaje konkurować z obowiązkami opiekuńczymi, a zaczyna być z nimi realnie kompatybilna – podsumowuje prezeska Grupy Progres.

fot. magnific.com
oprac. /kp/