Masowa produkcja taniej odzieży sprawia, że rynek tekstyliów staje się coraz większym obciążeniem dla środowiska. Niskiej jakości ubrania, często importowane z Azji, szybko trafiają do koszy na śmieci, zwiększając presję na systemy gospodarki odpadami i utrudniając skuteczny recykling. Rosnąca ilość zużytych tekstyliów jest jednym z przejawów kryzysu odpadowego, który wymaga systemowych rozwiązań.

Z raportu Europejskiej Agencji Środowiska wynika, że w ciągu zaledwie dwóch dekad globalna produkcja włókien tekstylnych niemal się podwoiła, osiągając 109 mln ton w 2020 r, a do 2030 r prognozuje wzrost do 145 mln ton. Dane Parlamentu Europejskiego pokazują z kolei, że przeciętny Europejczyk kupuje ok. 26 kg tekstyliów rocznie, a wyrzuca blisko 11 kg. W 2019 r. wygenerowano w ten sposób łącznie 5,2 mln ton odpadów odzieży i obuwia.

W odpowiedzi na te wyzwania producenci odzieży i obuwia mają zostać objęci systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla tekstyliów. Jak poinformowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, firmy wprowadzające tekstylia na rynek będą musiały ponosić finansową odpowiedzialność za zagospodarowanie odpadów powstałych z ich produktów – zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”. Oznacza to pokrywanie kosztów zbiórki, przetwarzania i przygotowania tekstyliów do ponownego użycia przez cały cykl życia produktu.

Jak wyjaśniła wiceministra klimatu Anita Sowińska, Polska ma obowiązek przygotować zmiany legislacyjne do połowy czerwca 2027 r., a sam system musi zostać ustanowiony najpóźniej do kwietnia 2028 r. Resort znajduje się obecnie na etapie koncepcyjnym, podczas którego określany jest model funkcjonowania systemu. Według zapowiedzi projekt ustawy wraz z oceną skutków regulacji powinien zostać opublikowany jeszcze w 2026 r. w Rządowym Centrum Legislacji.

Nowe regulacje mają być odpowiedzią na narastający problem niskiej jakości odzieży o rosnących kosztów zagospodarowania odpadów tekstylnych. – Wszyscy widzimy, że jesteśmy zalewani niskiej jakości ubraniami z Chin i nie tylko. To problem, który istnieje od kilku lat i musimy sobie z nim jakoś poradzić. ROP oraz rozwiązania organizacyjne, finansowe, które za tym idą, są odpowiedzią na ten kryzys odpadowy – podkreśliła Anita Sowińska. Resort rozpoczął już spotkania prekonsultacyjne z przedstawicielami branży i strony społecznej. Według wiceministry wprowadzenie ustawy jest niezbędne, ponieważ bez stabilnych źródeł finansowania nie będzie możliwe stworzenie skutecznego systemu recyklingu tekstyliów.

Jednym z wyzwań przy projektowaniu nowych przepisów jest włączenie do systemu organizacji pozarządowych, które mogłyby wspierać m.in. charytatywne zbiórki używanej odzieży. Kolejną kwestią jest stworzenie sprawnego systemu gromadzenia danych. W tym kontekście rozważane jest wykorzystanie i rozszerzenie funkcjonalności "Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz gospodarce odpadami". Istotnym elementem ma być również ekomodulacja, czyli zróżnicowanie opłaty w zależności od wpływu produktu na środowisko i możliwości jego recyklingu, co ma zachęcać przedsiębiorców do projektowania łatwiejszych do przetworzenia wyrobów.

Resort zapowiada także rozwój infrastruktury zbiórki tekstyliów tak, aby punkty zwrotu były łatwo dostępne dla konsumentów. Obecny system oparty na Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych jest traktowany jako rozwiązanie minimalne, wymagające dalszego rozwoju. Od 1 stycznia 2025 r. konsumenci mają obowiązek oddawania zużytych tekstyliów do PSZOK-ów prowadzonych przez gminy, co według resortu przyczyniło się do kilkukrotnego wzrostu ilości zbieranych używanych produktów tekstylnych.

Równolegle w ministerstwie trwają prace nad ustawą dotyczącą rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań. W trakcie konsultacji zgłoszono ok. 1700 uwag, a projekt znajduje się na końcowym etapie przygotowań i ma wkrótce trafić do Komitetu do spraw Europejskich oraz Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, a następnie do Stałego Komitetu Rady Ministrów. Celem resortu jest jak najszybsze skierowanie projektu pod obrady rządu.

Obowiązujący w Polsce system rozszerzonej odpowiedzialności producenta funkcjonuje obecnie w ograniczonej formie i opiera się na dokumentach handlowych potwierdzających recykling i eksport. Zdaniem resortu wymaga on reformy, ponieważ jest nieskuteczny. Nowa ustawa ma wdrożyć również zapisy unijnego rozporządzenia Packaging and Packaging Waste Regulation opublikowanego w styczniu 2025 r., którego celem jest ograniczenie negatywnego wpływu opakowań i odpadów opakowaniowych na środowisko.

Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, opublikowany w połowie sierpnia 2025 r., przewiduje wprowadzenie opłaty opakowaniowej zależnej od rodzaju materiału. Producenci mieliby ponosić ją za każdy kilogram opakowania wprowadzonego do obrotu. Dokument zakłada dwuletni okres przejściowy i pełne wdrożenie systemu od 2028 r. Z szacunków zawartych w ocenie skutków regulacji wynika, że w 2028 r. wpływy z opłaty opakowaniowej mogą przekroczyć 5,06 mld zł. Według projektodawców nowe przepisy powinny przyczynić się do ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych, poprawy poziomów recyklingu oraz odciążenia finansowego gmin i ich mieszkańców.

fot. freepik.com
oprac. /kp/