Cyberprzestępcy wykorzystują błędy ludzi. Jak firmy mogą chronić swoje systemy?
Phishing, przejmowanie kont i ataki ransomware pozostają poważnym zagrożeniem dla przedsiębiorstw. Firmy powinny przygotować się na sytuację, w której pracownik popełni błąd, a cyberprzestępca uzyska dostęp do infrastruktury.


SOFT-IB Centrum Kas Fiskalnych
Centrum Kas Fiskalnych. Sprzedaż i serwis: kasy fiskalne, terminale płatnicze, oprogramowanie dla firm, komputery
Cyberatak często zaczyna się od zwykłego błędu pracownika, ale to nie on przesądza o skali strat. Eksperci wskazują, że o odporności organizacji decydują kolejne warstwy ochrony, monitoring i gotowość do szybkiej reakcji.
Po przejęciu konta liczy się czas
Średni globalny koszt naruszenia danych osiągnął w 2026 r. rekordowe 4,99 mln dolarów, a 63% tej kwoty wiązało się łącznie z wykrywaniem i eskalacją zdarzenia oraz utraconym biznesem – wynika z danych IBM. W praktyce rachunek po cyberataku może obejmować także przerwę w działaniu systemów, zatrzymanie produkcji lub sprzedaży, utracone zamówienia, wsparcie specjalistów zewnętrznych, odtwarzanie infrastruktury, obsługę prawną, komunikację kryzysową, roszczenia klientów i konsekwencje regulacyjne.
– Najbardziej kosztowny może być czas, przez który firma nie jest w stanie normalnie funkcjonować – podkreśla Robert Ługowski, Cybersecurity Architect w Safesqr.
Phishing nadal wykorzystuje ludzi
Pracownik może kliknąć w fałszywą fakturę, otworzyć link rzekomo od przełożonego albo podać hasło na stronie podszywającej się pod firmową pocztę. Według Verizon Data Breach Investigations Report 2026 czynnik ludzki pojawił się w 70% analizowanych naruszeń danych w regionie EMEA, a phishing odpowiadał za 28% odnotowanych sposobów uzyskania dostępu przez atakujących. Dane dotyczą naruszeń uwzględnionych w raporcie, a nie wszystkich prób ataków w regionie.
W Polsce phishing ponownie znalazł się na pierwszym miejscu wśród zagrożeń uznawanych przez firmy za najbardziej dotkliwe. Szkolenia pomagają rozpoznawać podejrzane wiadomości, ale – jak zaznaca ekspert – organizacje powinny zakładać, że ktoś mimo wszystko popełni błąd. Wtedy zabezpieczenia muszą ograniczyć dalsze działania napastnika.
MFA pomaga, ale nie wystarcza
Jednym z podstawowych zabezpieczeń jest uwierzytelnianie wieloskładnikowe, czyli MFA. Skradzione hasło nie powinno dawać dostępu do najważniejszych systemów bez dodatkowego potwierdzenia tożsamości. Robert Ługowski zaznacza jednak, że ten mechanizm nie rozwiązuje wszystkich problemów, bo przestępcy potrafią skłonić użytkowników do zatwierdzania powiadomień albo wyłudzić kolejne dane logowania.
Istotne jest też ograniczanie uprawnień. Konto pracownika ma obejmować wyłącznie zasoby potrzebne do pracy, tak by przejęcie jednego profilu nie otwierało drogi do całej infrastruktury.
– Tam, gdzie chronione są szczególnie ważne zasoby, warto stosować rozwiązania odporne na phishing i nie opierać całego bezpieczeństwa na jednym mechanizmie. Podobna zasada dotyczy uprawnień. Pracownik działu sprzedaży nie powinien mieć dostępu do systemów księgowych, administracyjnych czy produkcyjnych tylko dlatego, że technicznie można mu go przyznać. Każde dodatkowe uprawnienie zwiększa pole działania osoby, która przejmie jego konto. Firmy powinny również ograniczać uprawnienia w samych systemach, nie tylko w obawie przed cyberatakami, ale również w trosce o poufność danych, niwelując możliwość wyniesienia danych przez pracowników – przekonuje Robert Ługowski.
Sieć nie powinna działać jak jeden otwarty korytarz
Jeśli infrastruktura jest podzielona na odrębne części, przejęcie jednego komputera nie powinno automatycznie umożliwiać wejścia do kolejnych systemów.
– Jeżeli wszystkie jej części są łatwo dostępne z każdego stanowiska, przejęcie jednego komputera może otworzyć drogę do kolejnych systemów. Zabezpieczeniem jest w tym przypadku segmentacja, którą można porównać do podziału budynku na pomieszczenia wymagające osobnych kluczy. Włamanie się przez jedne drzwi nie powinno automatycznie dawać dostępu do serwerowni, archiwum i gabinetu prezesa – tłumaczy ekspert.
Dodaje, że równie ważne jest wychwytywanie nietypowej aktywności. Im dłużej atak pozostaje niewidoczny, tym większe szkody może wyrządzić. Firma powinna wcześniej ustalić, kto decyduje o odcięciu konta lub urządzenia, kto ocenia skalę incydentu i kto kontaktuje się z partnerami.
Kopie zapasowe trzeba testować, a nie tylko tworzyć
Robert Ługowski zwraca też uwagę na backupy, które przy atakach ransomware mogą zdecydować o tym, czy działalność da się przywrócić w ciągu godzin lub dni. – Samo wykonywanie kopii nie wystarcza. Jeżeli backup jest stale dostępny z tej samej infrastruktury i przy użyciu tych samych uprawnień, napastnik może spróbować go zaszyfrować albo usunąć – zaznacza.
Według eksperta firma powinna wiedzieć, kto może modyfikować kopie, które systemy trzeba odtworzyć najpierw i czy dane da się odzyskać w zakładanym czasie. Regularne testy pozwalają sprawdzić, jak długo organizacja może funkcjonować bez dostępu do systemów po awarii lub cyberataku.
Pytania, które pokazują poziom odporności
Robert Ługowski wskazuje, że organizacja powinna umieć odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań. – Załóżmy, że jutro jeden z pracowników poda hasło na fałszywej stronie. Co stanie się dalej? Czy napastnik będzie potrzebował kolejnego składnika uwierzytelnienia? Do jakich danych uzyska dostęp? Czy będzie mógł przejść do innych systemów? Jak szybko organizacja zauważy nietypową aktywność? Czy konto można natychmiast odciąć? Czy kopie zapasowe pozostaną bezpieczne? Ile czasu zajmie przywrócenie działania firmy? Jeżeli w organizacji brakuje odpowiedzi na te pytania, nie ma w niej również cyberodporności – podsumowuje ekspert.
Czytaj także: Gdy pracownik używa prywatnej AI do firmowych danych. Granica odpowiedzialności bywa cienka
Źródło: Forsal Fot. Magnific
Autor:KP
