Kryzys bioróżnorodności pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnego świata. Ponad połowa światowego produktu krajowego brutto jest zależna od usług ekosystemowych, a utrata bioróżnorodności i degradacja ekosystemów zostały uznane przez Światowe Forum Ekonomiczne za jedno z największych globalnych zagrożeń najbliższej dekady.

Trwa ustanowiona przez ONZ Dekada Odtwarzania Ekosystemów, której celem jest zatrzymanie degradacji środowiska i przywracanie wartości przyrodniczych obszarów już zniszczonych. Inicjatywa obejmuje lata 2021–2030 i ma wspierać działania na rzecz ochrony oraz regeneracji ekosystemów na lądach i w oceanach. – Dekada Odtwarzania Ekosystemów jest ważna z tego względu, że globalne ocieplenie jest skorelowane z pogarszającym się stanem ekosystemów i to, co możemy zrobić, żeby ten trend odwrócić, to właśnie regeneracja środowiska naturalnego. Według danych World Economic Forum ponad połowa globalnego PKB jest średnio lub wysoce zależna od środowiska naturalnego i usług ekosystemowych świadczonych nam przez przyrodę. Jest to właśnie istotne z punktu widzenia działań regeneracyjnych, które prowadzimy – tłumaczy Magdalena Jaśkiewicz, ESG manager, koordynatorka obszaru bioróżnorodność w UNEP/GRID Warszawa.

Europejska Agencja Środowiska informuje, że ok. 72% przedsiębiorstw niefinansowych w strefie euro jest w krytycznym stopniu zależnych od usług ekosystemowych. Z kolei trzy czwarte kredytów korporacyjnych trafia do firm opierających swoją działalność na zasobach i procesach przyrodniczych. Oznacza to, że pogarszający się stan środowiska może mieć bezpośrednie konsekwencje dla stabilności gospodarczej i finansowej.

Działania związane z ochroną i odbudową przyrody coraz częściej stają się również elementem strategii zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw. Projekty realizowane w ramach programów środowiskowych mogą być uwzględniane w raportowaniu pozafinansowym zgodnie z unijnymi regulacjami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju, w tym dyrektywą CSRD i standardami ESRS dotyczącymi wpływu działalności na bioróżnorodność.

Istotnym krokiem na rzecz ochrony przyrody było także przyjęcie podczas konferencji COP15 w Montrealu Globalnych Ram dla Różnorodności Biologicznej. Dokument zakłada objęcie ochroną 30% powierzchni lądów, wybrzeży i oceanów oraz odtworzenie 30% zdegradowanych ekosystemów do 2030 r. Celem jest również znaczące ograniczenie utraty najcenniejszych przyrodniczo obszarów świata.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego Polska należy do krajów o dużym bogactwie przyrodniczym. Na jej terenie znajdują się 23 parki narodowe, 1580 rezerwatów przyrody, 126 parków krajobrazowych, 394 obszary chronionego krajobrazu, ok. 8 tys. użytków ekologicznych i ponad 35 tys. pomników przyrody. Łącznie obszary chronione zajmują ok. 32% powierzchni kraju. Znaczna część z nich wchodzi w skład europejskiej sieci Natura 2000 obejmującej blisko jedną piątą powierzchni Polski.

W Polsce w realizację zadań na rzecz bioróżnorodności angażuje się m.in. UNEP/GRID Warszawa, które od pięciu lat prowadzi program Re:Generacja. Inicjatywa łączy instytucje publiczne, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa i obywateli wokół działań służących ochronie i odbudowie cennych przyrodniczo terenów. W ramach programu zrealizowano już kilkadziesiąt projektów w różnych częściach kraju, obejmujących między innymi parki narodowe, parki krajobrazowe oraz ekosystemy miejskie.

Znaczna część przedsięwzięć realizowanych w ramach programu dotyczy ochrony torfowisk. Choć zajmują one zaledwie ok. 3% powierzchni Ziemi, magazynują blisko 30% światowych zasobów węgla. Pełnią również ważną rolę w retencjonowaniu wody, ograniczaniu skutków susz i powodzi oraz stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt. – To ekosystemy bardzo wrażliwe na zakłócenia. W większości są już zdegradowane, więc zachowanie tego, co pozostało, w dobrym stanie lub poprawa stanu tego, co zostało zdegradowane, to jest bardzo ważny cel. „Mekką” mokradeł w Polsce jest Biebrzański Park Narodowy, więc od kilku lat prowadzimy w nim działania, w różnych typach ekosystemów mokradłowych – wskazuje dr Piotr Mikołajczyk, główny specjalista w UNEP/GRID Warszawa.

Projekty związane z ochroną torfowisk realizowane są również w Kampinoskim i Słowińskim Parku Narodowym. Obejmują one m.in. zatrzymywanie wody na terenach osuszonych przez dawną sieć melioracyjną, usuwanie niepożądanej roślinności oraz przywracanie naturalnych warunków siedliskowych.

Ochrona ekosystemów obejmuje również miejsca szczególnie narażone na presję turystyczną. – Ruch turystyczny potrafi dokonać sporych zniszczeń. To duża liczba osób, które mogą rozdeptywać czy ugniatać glebę, wtedy woda spływa po stoku w sposób nieprawidłowy, więc powinna być zbudowana specjalna drobna infrastruktura w postaci kładek, którymi turysta wygodnie się przemieszcza, natomiast cały spływ wody i ekosystemy torfowiskowe działają w sposób bardziej niezakłócony. W Karkonoszach są bardzo cenne torfowiska wierzchowinowe na samej górze – wskazuje dr Piotr Mikołajczyk.

arch. red.