Wzgórze Bismark w Raciborzu-Brzeziu

Teren Brzezia od dawna kojarzony jest z rozległymi kompleksami leśnymi. Jeden z nich figuruje na mapach nadleśnictwa pod numerem 267, jednak starsi mieszkańcy dzielnicy nadal nazywają go Bismarkiem. Nazwa nawiązuje do dawnej wieży upamiętniającej Ottona von Bismarcka, która przed laty stała na jednym ze wzgórz.

Po śmierci niemieckiego kanclerza w 1898 roku w wielu miejscach zaczęto wznosić wieże i pomniki poświęcone jego pamięci. Łącznie powstało około 240 takich obiektów, z czego cztery znajdowały się na Górnym Śląsku. Żaden z nich nie zachował się do naszych czasów. Pomysł budowy wieży w Raciborzu pojawił się w niemieckich środowiskach w 1911 roku. Wybrano wzgórze w Brzeziu, położone na wysokości 223 m n.p.m.

Budowa trwała 14 miesięcy i zakończyła się w październiku 1913 roku. Wieża miała 18 metrów wysokości, a jej podstawa była kwadratem o bokach długości 7 metrów. Na szczycie znajdował się taras widokowy, z którego można było podziwiać okolicę. Wokół obiektu urządzono park, a całe wzniesienie otrzymało nazwę Wzgórza Bismarcka.

Dla polskiej ludności wieża była symbolem niemieckiej polityki ucisku i prześladowań. Po III powstaniu śląskim i plebiscycie 4 lipca 1922 roku Brzezie znalazło się pod polską administracją. W nowych realiach politycznych obecność pomnika niemieckiego kanclerza budziła sprzeciw. W 1923 roku podjęto próbę wysadzenia konstrukcji, jednak użyty ładunek okazał się zbyt słaby i wieża została jedynie uszkodzona.

W tym samym roku obiekt przemianowano na Wieżę Wolności. Pojawiła się również propozycja nadania mu imienia Bolesława Chrobrego, jednak pomysł nie został zrealizowany. Ostatecznie wieża została wysadzona w przeddzień 11 listopada 1933 roku. Za akcją stały środowiska patriotyczne, ale sprawców nie ustalono. W kolejnych miesiącach pozostałości konstrukcji rozebrano. Do dziś w terenie można jednak natrafić na fragmenty dawnych fundamentów.

Choć wieża Bismarcka była zaznaczana na mapach Brzezia przez zaledwie około 20 lat, jej nazwa przetrwała w lokalnej pamięci. Mieszkańcy do dziś mówią, że idą „na Bismark” lub mieszkają „koło Bismarku”, określając w ten sposób cały las i jego okolice. W przeszłości miejsce to było popularnym celem spacerów. Zimą przyciągało również miłośników aktywnego wypoczynku, ponieważ znajdowała się tam trasa narciarsko-saneczkowa. Jej pozostałości można odnaleźć w lesie także współcześnie.

Szlakiem czterech wzgórz Brzezia:

Wzgórze Sosienka w Raciborzu-Brzeziu

Wzgórze Lipki w Raciborzu-Brzeziu

Wzgórze Widok w Raciborzu-Brzeziu

Zdjęcia współczesne: Ireneusz Burek