Wzgórze Sosienka w Raciborzu-Brzeziu

Sosienka? A może Sosenka? Dla osoby niezwiązanej z Brzeziem poprawna może wydawać się druga forma, jednak dla mieszkańców tej dzielnicy nazwa od zawsze brzmiała „Sosienka”. Sosna była dla nich czymś więcej niż tylko drzewem. Kojarzyła się z trwałością, długowiecznością i wytrzymałością, ale również z samotnością i smutkiem. Wzgórze, na którym rosła, znajduje się na wysokości 257 m n.p.m. Jego położenie sprawiło, że przez lata pełniło ważną funkcję w przestrzeni dawnej wsi, stanowiąc jeden z jej centralnych punktów.

Nazwa Sosienka obejmowała nie tylko samo drzewo, lecz także całe wzgórze i przyległy teren. Mieszkańcy mówili, że mieszkają „przy Sosience” albo idą „na Sosienkę”. Dla lokalnej społeczności miejsce to miało szczególne znaczenie, a jego wspomnienie do dziś pozostaje częścią historii Brzezia. Wiele wskazuje na to, że dla najstarszych mieszkańców jest ono również ważnym elementem osobistych wspomnień i lokalnej tożsamości.

Nie wiadomo, kto i kiedy posadził charakterystyczną sosnę. W pamięci mieszkańców funkcjonowała jako drzewo, które „zawsze tam było”. Co ciekawe, mimo upływu lat nie osiągnęła rozmiarów typowych dla dorosłej sosny. Pozostawała niewielka i przez długi czas wyglądała niemal tak samo. W latach 70. XX wieku zaczęła jednak usychać. Z jej stanem wiązało się lokalne przekonanie, że gdy drzewo obumrze, Brzezie zniknie z mapy. Niektórzy łączyli jego usychanie z wydarzeniem z 1975 roku, kiedy miejscowość została włączona w granice administracyjne Raciborza.

Znaczenie Sosienki dla mieszkańców znalazło odzwierciedlenie również w symbolice dzielnicy. Sosna stała się swoistym znakiem rozpoznawczym Brzezia. Jej wizerunek umieszczano w dokumentach, na pieczątkach, a także na tarczy szkolnej.

Z Sosienką wiąże się wiele lokalnych legend i opowieści, które przez długi czas przekazywano wyłącznie ustnie. W zależności od wersji mówiły one o zamku, pałacu lub klasztorze, który miał zapaść się pod ziemię jako kara za bezbożne życie jego mieszkańców. W miejscu dawnej budowli miała następnie wyrosnąć sosna, a według niektórych przekazów nawet kilka drzew. Opowieści te odzwierciedlały ludowe wyobrażenia o świecie, w których ważną rolę odgrywały zasady moralne, wiara i wartości uznawane przez wiejską społeczność.

W 1993 roku na wzgórzu posadzono nową sosnę. Młode drzewko znalazło się obok starego, które było już w bardzo złym stanie. Posadzenia dokonał jeden z najstarszych mieszkańców Brzezia, świadomy, że dotychczasowe drzewo wkrótce przestanie istnieć. Nie chciał jednak dopuścić do sytuacji, w której Sosienka pozostanie już tylko nazwą i wspomnieniem. Dzięki tej decyzji symboliczne miejsce otrzymało szansę na dalsze trwanie.

Zdjęcia współczesne: Ireneusz Burek