Skomplikowane podatki problemem polskich firm. Polska nisko w rankingu OECD

Polska zajęła 32. miejsce wśród 38 państw OECD w Międzynarodowym Rankingu Konkurencyjności Podatkowej Tax Foundation na 2026 r. Najsłabiej oceniono opodatkowanie konsumpcji i majątku, a wśród głównych problemów wskazano konstrukcję VAT, ograniczenia w rozliczaniu strat i skomplikowane przepisy. Zdaniem ekspertów częste zmiany prawa podatkowego utrudniają firmom planowanie inwestycji i prowadzenie działalności.

W najnowszym zestawieniu Polska uzyskała 61,2 pkt. na 100 możliwych. Niższe pozycje zajęły tylko Portugalia, Islandia, Hiszpania, Włochy, Kolumbia i Francja. Na czele rankingu znalazły się Estonia, Łotwa i Nowa Zelandia, a w pierwszej piątce uplasowały się również Szwajcaria i Litwa.

Polska wypadła słabiej niż większość państw Europy Środkowo-Wschodniej. Czechy zajęły siódme miejsce, Węgry dziesiąte, a Słowacja dwunaste. Niemcy uplasowały się na 19. pozycji.

Ranking Tax Foundation nie określa wysokości całkowitych obciążeń podatkowych obywateli i firm. Ocenia przede wszystkim konstrukcję systemów podatkowych, ich przejrzystość, neutralność oraz wpływ na inwestycje i działalność gospodarczą. Analiza obejmuje ponad 40 wskaźników dotyczących pięciu obszarów: podatków od przedsiębiorstw, podatków dochodowych osób fizycznych, konsumpcji, majątku i opodatkowania międzynarodowego.

Według ujednoliconych danych porównawczych Polska utrzymała 32. miejsce względem 2025 r. Pierwotna publikacja poprzedniej edycji wskazywała jednak 35. pozycję. Różnica wynika z aktualizacji danych, a nie z rzeczywistego awansu o trzy miejsca.

VAT jedną z największych słabości systemu

Najniższą ocenę Polska otrzymała w kategorii opodatkowania konsumpcji, zajmując 36. miejsce na 38 państw. Podstawowa stawka VAT wynosi w kraju 23%, podczas gdy średnia dla OECD to 19,4%. Jednocześnie szerokość bazy VAT, czyli zakres konsumpcji faktycznie objętej podatkiem w relacji do potencjalnej bazy, wynosi w Polsce 49,3%. Średnia dla OECD sięga 55,3%. Na ten wynik wpływają m.in. zwolnienia, obniżone stawki oraz różnica między potencjalnymi a rzeczywistymi wpływami z podatku.

Analitycy Tax Foundation zwracają również uwagę na próg zwolnienia podmiotowego z VAT, który wynosi 240 tys. zł rocznych obrotów. W ich ocenie szeroki zakres zwolnień może osłabiać zachęty do rozwoju najmniejszych firm.

Podatki majątkowe i ograniczenia dla firm

Słabo wypadła również kategoria opodatkowania majątku – Polska zajęła w niej 29. miejsce, uzyskując 43,2 pkt. na 100 możliwych. Autorzy raportu wskazują na funkcjonowanie różnych danin związanych m.in. z nieruchomościami, przenoszeniem własności, aktywami finansowymi i transakcjami. Według analityków część takich obciążeń może zwiększać koszty inwestowania i ograniczać efektywność rynku nieruchomości oraz rynku finansowego, nie zapewniając przy tym proporcjonalnie wysokich dochodów budżetowych.

Zastrzeżenia dotyczą także warunków rozliczania podatku dochodowego od osób prawnych. Podstawowa stawka CIT w Polsce wynosi 19%, czyli mniej niż średnia OECD wynosząca 24,2%.

Znaczenie mają również zasady rozliczania strat z poprzednich lat oraz amortyzacji środków trwałych. Według danych Tax Foundation polskie firmy mogą odliczyć w ujęciu realnym około 33,8% wartości inwestycji w budynki przemysłowe. Średnia dla OECD wynosi 50,3%. Mniejsze możliwości uwzględniania kosztów inwestycji w rozliczeniach podatkowych mogą zatem ograniczać korzyści wynikające ze stosunkowo niskiej stawki CIT.

Eksperci krytykują niestabilność przepisów

Zastrzeżenia do polskiego systemu podatkowego dotyczą nie tylko konkretnych stawek i zasad rozliczeń, ale również częstych zmian prawa. – Nasz system podatkowy jest niestabilny, zbyt często zmieniany – podkreśla Michał Borowski, ekspert podatkowy Business Centre Club, w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Według eksperta przedsiębiorcy muszą mierzyć się z niejasnymi regulacjami i skomplikowanymi ulgami. Korzystanie z preferencji podatkowych może wiązać się z ryzykiem zakwestionowania rozliczeń przez administrację skarbową, co zwiększa niepewność i koszty obsługi podatkowej.

Polski system ma jednak również mocne strony. Należą do nich rozwój elektronicznych usług podatkowych i rozwiązania ułatwiające rozliczenia. W rankingu Tax Foundation Polska zajęła 11. miejsce w kategorii podatków dochodowych osób fizycznych oraz 12. w obszarze opodatkowania przedsiębiorstw.

Jak poprawić konkurencyjność polskich podatków?

Według Tax Foundation poprawa pozycji Polski wymaga przede wszystkim zmian w opodatkowaniu konsumpcji i majątku oraz zwiększenia możliwości rozliczania strat i kosztów inwestycyjnych przez przedsiębiorstwa. Istotne jest również ograniczenie rozwiązań, które zniekształcają decyzje gospodarcze. Eksperci podkreślają ponadto potrzebę stabilizacji przepisów i przeprowadzenia bardziej kompleksowej reformy zamiast wprowadzania kolejnych punktowych zmian.

Przewidywalność prawa podatkowego ma znaczenie dla firm niezależnie od ich wielkości. Niepewność dotycząca przyszłych obciążeń może wpływać na decyzje o zatrudnianiu pracowników, rozwijaniu działalności i realizacji nowych inwestycji. W dłuższej perspektywie stabilny i przejrzysty system podatkowy może więc oddziaływać nie tylko na sytuację przedsiębiorców, ale również na tempo rozwoju całej gospodarki.

Przeczytaj także inne artykuły dotyczące prawa i podatków:

KSeF bez kar do końca 2027 r. Zmiany także w raportowaniu ESG

Uważaj na fałszywe wiadomości z KAS. Oszuści chcą wyłudzić dane

Podatek od nieruchomości dla firm może wzrosnąć w 2027 roku