Usługi budowlane pod lupą fiskusa. Chodzi o faktury i paragony

Ministerstwo Finansów pracuje nad zmianami, które mają ograniczyć płatności i rozliczenia poza ewidencją w usługach budowlanych. Powodem jest skala zjawiska: według badań nawet 32,6% klientów najczęściej nie dostaje żadnego dokumentu potwierdzającego transakcję. Branża budowlana jest drugą co do wielkości w Polsce pod względem szarej strefy, a jej udział w całym obszarze budownictwa w 2024 r. wyniósł 1,5% PKB.

Fiskus chce większej przejrzystości

Prace prowadzi Grupa zadaniowa ds. przeciwdziałania szarej strefie w sektorach budowlanym oraz handlu i naprawy pojazdów samochodowych, działająca w ramach Międzyresortowego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Szarej Strefie. W grze są m.in. zmiany w zasadach wystawiania faktur i paragonów dla niektórych usług, bez odwoływania się do kryterium wartości albo statusu nabywcy.

Resort analizuje też szersze użycie danych z dziennika budowy, płatności bezgotówkowe oraz częstsze korzystanie z rachunków firmowych. W planach są również rozwiązania, które mają wzmocnić monitorowanie zatrudnienia i poprawić współpracę KAS z organami nadzoru procesu budowlanego. Obok kontroli mają pojawić się także działania edukacyjne dotyczące szarej strefy i sposobów jej ograniczania.

Co pokazuje badanie klientów

Raport UCE Research i platformy Fachurra.pl obejmujący ponad tysiąc konsumentów pokazuje, że 32,6% z nich najczęściej płaci fachowcom bez żadnego dokumentu. Paragon lub fakturę wskazuje 26,9% badanych, a łącznie jakiś dokument otrzymuje 58,7% klientów. Z kolei 17,7% ankietowanych nie dostało nic, choć wcześniej nie zwracano na to uwagi.

W badaniu uwzględniono ekipy remontowe, osoby wykonujące prace wykończeniowe, stolarzy, hydraulików, elektryków i tzw. złote rączki. 

Budowlane remonty najczęściej w szarej strefie

Według danych GUS najwięcej pracy nierejestrowanej w tej części gospodarki dotyczyło remontów i napraw budowlano-instalacyjnych. Krzysztof Jedlak, rzecznik prezesa GUS, podał, że zajmowało się nimi 18,7% osób przyznających się do wykonywania pracy nierejestrowanej. Kolejne 5,6% deklarowało pracę nierejestrowaną w usługach budowlanych i instalacyjnych.

GUS wskazuje też, że udział gospodarki nieobserwowanej w PKB maleje: w latach 2021-2024 wyniósł kolejno 12,5%, 11,3%, 10,2% i 9,9%. W samym budownictwie było to odpowiednio 2,3%, 1,9%, 1,4% i 1,5% PKB. Krzysztof Jedlak podkreśla, że to właśnie działalność handlowa, budowlana oraz obsługa rynku nieruchomości mają niezmiennie największy udział w gospodarce nieobserwowanej.

Ile pieniędzy może znikać z obrotu

Autorzy badania oszacowali też możliwą skalę finansową zjawiska. W scenariuszu centralnym przyjęto, że potencjalnie nieujawniony obrót stanowi ok. 12% wartości analizowanego rynku, a przy bazie 54,6 mld zł, wyprowadzonej z danych o wydatkach gospodarstw domowych za 2024 r. z wykorzystaniem wag HICP, daje to około 6,6 mld zł rocznie.

UCE Research podaje, że w innych rozpatrywanych wariantach skala może wynosić od 5,9 do 8,4 mld zł potencjalnie nieujawnionego obrotu rocznie. Nie jest to przedział ufności, lecz efekt różnych założeń modelu.

Czytaj także: Ponad trzy czwarte klientów miało złe doświadczenia z fachowcami