Polski rynek pracy mierzy się z coraz większymi problemami kadrowymi, które wynikają przede wszystkim ze zmian demograficznych – każdego roku z rynku pracy ubywa ok. 200 tys. osób w wieku produkcyjnym. Eksperci podkreślają, że jednym z rozwiązań tej sytuacji może być większa aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami, choć nadal konieczne jest przełamywanie stereotypów i uproszczenie procedur związanych z zatrudnianiem takich pracowników.

Prognozy demograficzne Głównego Urzędu Statystycznego wskazują, że liczba osób w wieku produkcyjnym będzie w kolejnych dekadach systematycznie maleć. Według różnych scenariuszy w 2060 r. liczba ta może wynosić od 13,3 do 16,6 mln osób, podczas gdy w 2022 r. było ich 22,2 mln. Oznacza to spadek nawet o 40%. – Polska zmaga się z bardzo dużymi problemami kadrowymi. Każdego roku z rynku pracy ubywa 200 tys. osób w wieku aktywności zawodowej. Jest to więc duże okienko dla osób z niepełnosprawnościami – wskazuje Piotr Rogowiecki, dyrektor Departamentu Analiz i Legislacji Pracodawców RP, sekretarz Prezydium Rady Dialogu Społecznego.

Dane GUS pokazują, że pod koniec 2025 r. aktywnych zawodowo było 534 tys. osób z niepełnosprawnościami. Z tej grupy 491 tys. pracowało, a 42 tys. pozostawało bezrobotnymi. Najwięcej osób znalazło zatrudnienie w przetwórstwie przemysłowym (98 tys.), ochronie zdrowia i pomocy społecznej (62 tys.) oraz handlu i naprawie pojazdów (57 tys.). W grupie zarejestrowanych bezrobotnych stosunkowo krótki staż w poszukiwaniu pracy, nieprzekraczający trzech miesięcy, dotyczył 18 tys. osób. Z kolei problem bezrobocia długotrwałego, trwającego rok i dłużej, dotykał 12 tys. Najliczniejszą grupę stanowiły jednak osoby z niepełnosprawnościami pozostające całkowicie poza rynkiem pracy – liczba osób biernych zawodowo osiągnęła w tym okresie poziom 2,12 mln.

Eksperci tłumaczą, że jedną z głównych przeszkód w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami są obawy pracodawców związane z organizacją pracy i dostosowaniem stanowisk. – Często to lęk nieuzasadniony, ponieważ nawet te osoby nie zdają sobie sprawy z tego, że tę wiedzę mają. Stereotypy, stereotypy i jeszcze raz stereotypy – ocenia Tomasz Szklarski, ekspert Business Centre Club i wiceprezes zarządu Zmotywowani.pl.

Pracodawcy mogą korzystać z dofinansowań oferowanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wsparcie obejmuje m.in. dopłaty do wynagrodzeń, refundację kosztów utworzenia i wyposażenia stanowiska pracy oraz finansowanie szkoleń. – Chcąc zatrudnić osoby z niepełnosprawnościami, na pewno przedsiębiorca będzie się bał, czy zrobi to w zgodzie z obowiązującymi przepisami. Często ich nie rozumiejąc, decyduje, że woli się tego nie podejmować albo wręcz woli płacić kary. W związku z powyższym ułatwienie tych wszystkich procedur mogłoby poprawić sytuację na rynku – podkreśla ekspert BCC.

Eksperci zwracają również uwagę na znaczenie podnoszenia umiejętności zawodowych. – Największym problemem w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych jest luka kompetencyjna. Jeżeli mamy myśleć o podniesieniu wskaźnika zatrudnienia, to osoby te muszą podnosić swoje kompetencje. Nie chodzi tylko o studia, ponieważ w tej chwili na rynku pracy otwiera się szereg możliwości, chociażby związanych z nowymi technologiami, gdzie wykształcenie twarde nie jest potrzebne. Natomiast szkolenia, kursy jak najbardziej. Można wykonywać pracę nawet z domu. Dla osób z niepełnosprawnościami jest to szerokie pole do wykorzystania – wskazuje Piotr Rogowiecki.

Dodatkowym wsparciem dla aktywizacji zawodowej może być procedowana ustawa o asystencji osobistej. Rozwiązanie to ma umożliwić większej liczbie osób z niepełnosprawnościami podjęcie pracy, a jednocześnie ułatwić powrót na rynek pracy ich opiekunom. – Opiekunowie, jeżeli zdecydują się na pracę, to pracują przynajmniej na dwóch etatach. Jeden, który jest często 24-godzinnym wyzwaniem, to jest właśnie opieka nad dzieckiem czy rodzicem. Z drugiej strony oni by chcieli uczestniczyć w rynku pracy, pracować, ale jak mają to zrobić? Wszelkie świadczenia, które zapewniają osobie z niepełnosprawnością opiekę na czas pracy zawodowej opiekuna, to dla niej ogromna szansa. Trwają rozmowy o zmianach legislacyjnych mających na celu wsparcie finansowe takich osób. Myślę, że idziemy w dobrym kierunku, natomiast jeszcze dużo pracy przed nami, żeby te osoby mogły zostać aktywnymi użytkownikami rynku pracy i żeby dobrze się z tym czuły – zwraca uwagę Tomasz Szklarski.

Od 1 stycznia 2024 r. obowiązuje ustawa o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe zasady pomocy dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Wysokość świadczenia uzależniona jest od poziomu potrzeby wsparcia i powiązana z wysokością renty socjalnej. Celem nowych przepisów jest zwiększenie samodzielności osób z niepełnosprawnościami oraz poprawa warunków ich codziennego funkcjonowania.

fot. magnific.com
oprac. /kp/