Mobilne płuca w Rudach pokazują skalę zanieczyszczenia powietrza
Po latach spadków średnie stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu w Polsce ponownie wzrosło – w 2025 r. było ono o 22% wyższe niż rok wcześniej.


GMINA KUŹNIA RACIBORSKA
Kuźnia Raciborska Słowackiego 4
jednostka administracyjna
Polski Alarm Smogowy rozpoczął ósmą edycję kampanii „Zobacz, czym oddychasz”. W tym sezonie grzewczym instalacje przedstawiające ludzkie płuca pojawią się w 30 miejscowościach w 14 województwach. Śląska odsłona akcji rozpoczęła się w Rudach, gdzie model płuc ustawiono przy miejscowej szkole.
Dwumetrowa instalacja zasysa powietrze z otoczenia, a znajdujące się w nim zanieczyszczenia osadzają się na białej tkaninie pokrywającej model. W Rudach materiał szybko zmienił kolor, pokazując skalę zanieczyszczenia powietrza. Celem kampanii jest zwrócenie uwagi mieszkańców na problem smogu i zachęcenie ich do działań na rzecz poprawy jakości powietrza, w tym wymiany przestarzałych źródeł ogrzewania.
Mobilne płuca w pięciu śląskich miejscowościach
Rudy są pierwszym przystankiem tegorocznej kampanii w woj. śląskim. Instalacja pozostanie tam do końca listopada. Następnie zostanie przeniesiona do Szczekocin, Mysłowic, Imielina i Radzionkowa.
Samorząd Kuźni Raciborskiej podkreśla, że poprawa jakości powietrza wymaga współpracy władz lokalnych i mieszkańców. Gmina może organizować programy wsparcia, pozyskiwać środki i pomagać w ich wykorzystaniu, jednak istotne znaczenie mają również indywidualne decyzje dotyczące sposobu ogrzewania budynków.
– Poprawa jakości powietrza to wspólna odpowiedzialność. Samorząd może tworzyć programy, pozyskiwać środki i pomagać w ich wykorzystaniu, ale powodzenie tych działań zależy również od decyzji podejmowanych przez samych mieszkańców. Inwestycja w wymianę źródła ciepła to inwestycja w nasze zdrowie, zdrowie naszych dzieci i wnuków – podkreśla Sabina Chroboczek-Wierzchowska, zastępca burmistrza Kuźni Raciborskiej.
Na problem zanieczyszczenia powietrza w Rudach zwraca uwagę również Urszula Choroba, współinicjatorka lokalnej odsłony kampanii i specjalistka ds. ochrony powietrza. Jak wskazuje, miejscowość – mimo walorów turystycznych – zmaga się zarówno z zanieczyszczeniami pochodzącymi z domowych palenisk, jak i z intensywnym ruchem samochodowym. Wśród potrzebnych działań wymienia edukację mieszkańców, wsparcie w wymianie źródeł ciepła oraz budowę obwodnicy Rud.

Małe miejscowości szczególnie narażone na smog
Tegoroczna kampania koncentruje się przede wszystkim na małych miastach i gminach wiejskich. Według Polskiego Alarmu Smogowego to właśnie w takich miejscowościach często występują wysokie stężenia zanieczyszczeń, a mieszkańcy nie zawsze mają dostęp do bieżących informacji o jakości powietrza. Problem bywa tam również mniej dostrzegany niż w dużych aglomeracjach.
W ramach ósmej edycji akcji mobilne płuca odwiedzą łącznie 30 miejscowości w 14 województwach. Wizycie instalacji będą towarzyszyć lokalne wydarzenia informacyjne i edukacyjne.
Jak podaje Polski Alarm Smogowy, głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza w Polsce pozostaje dym pochodzący z ogrzewania gospodarstw domowych. Szacuje się, że smog przyczynia się do blisko 32 tys. przedwczesnych zgonów rocznie. Zanieczyszczenia powietrza mają również związek z występowaniem chorób układu oddechowego i krążenia.
Organizacja zwraca ponadto uwagę na zahamowanie poprawy jakości powietrza w ostatnich latach. – Znaczny spadek średniego stężenia rakotwórczego benzo(a)pirenu, jaki odnotowano na stacjach pomiarowych GIOŚ w ciągu ostatnich 10 lat, zatrzymał się w 2023 i 2024 r. W 2025 r. średnie stężenie benzo(a)pirenu wzrosło o 22% względem poprzedniego roku! Pogorszenie jakości powietrza odnotowano również w niemal wszystkich miejscowościach znajdujących się w czołówce polskich „smogowych rekordzistów” – to sygnał ostrzegawczy. Wcześniejsza poprawa jakości powietrza nie oznacza, że problem smogu został rozwiązany. Przeciwnie – najnowsze pomiary pokazują, jak łatwo pozytywny trend może zostać zatrzymany – przekonuje Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego.
Kampania obejmie także inne kraje Europy
Tegoroczna edycja przynosi również rozszerzenie działań poza Polskę. Po raz pierwszy mobilne płuca pojawią się w pięciu innych państwach europejskich: Grecji, Hiszpanii, Włoszech, Rumunii i Bułgarii. W ramach międzynarodowej odsłony kampanii „See What You Breathe” instalacje trafią do 15 miast, wśród których znalazły się m.in. Madryt, Saloniki, Mediolan, Bukareszt i Sofia. Projekt zaplanowano na dwa lata i docelowo obejmie 30 miast.
W działania edukacyjne Polski Alarm Smogowy zaangażował również przedstawicieli środowiska naukowego i medycznego. Kampanię wspierają specjaliści chorób płuc, alergolodzy, pediatrzy, lekarze chorób wewnętrznych oraz eksperci zdrowia publicznego. Wśród organizacji wspierających inicjatywę są Polskie Towarzystwo Alergologiczne, Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP oraz Europejskie Centrum Czystego Powietrza.

Źródło: Polski Alarm Smogowy
Fot. UM Kuźnia Raciborska
Autor:KP
