Firmy stają się coraz bardziej otwarte na zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami, a poziom inkluzywności w miejscu pracy systematycznie rośnie – oceniają eksperci. Jak wskazują, pracodawcy częściej dostrzegają potencjał tej grupy pracowników, choć w wielu przypadkach wciąż nie jest on w pełni wykorzystywany. Zmianie sprzyja także większa gotowość samych osób z niepełnosprawnościami do ujawniania swojej sytuacji w pracy. Dodatkowym czynnikiem, który może wpłynąć na poprawę sytuacji na rynku pracy, jest planowane wprowadzenie ustawy o asystencji osobistej.

Jak podkreśla Agata Spała-Zakrzewska, ekspertka ds. inkluzywności i dostępności, prezeska HR Fair Play, w polskich firmach widoczny jest postęp w zakresie otwartości. – Już całkiem nieźle stoimy z inkluzywnością, natomiast mam poczucie, że polski biznes nadal jeszcze musi nad tym tematem popracować. Na pewno widzę zachodzące zmiany, w tym rosnącą otwartość pracodawców oraz większą świadomość potencjału osób z niepełnosprawnością. On wciąż jest albo nieodkryty, albo niewykorzystywany – ocenia. – Niepełnosprawność to nie tylko osoba na wózku, o kulach, z widocznymi dysfunkcjami. Wśród nas jest wiele osób, które mają niewidoczną niepełnosprawność. Bardzo mnie cieszy, że ten temat w firmach jest coraz bardziej zauważany, a to też jeden z elementów inkluzywności kultury, miejsca pracy i otwartości na różne potrzeby – dodaje.

Zgodnie z założeniami Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030 wskaźnik aktywności zawodowej w tej grupie ma wzrosnąć z 30% w 2020 r. do 45% w 2030 r. Według raportu Fundacji Integralia „Milion niewykorzystanych talentów” obecnie wynosi on 33,1%, co wciąż stanowi poziom znacznie niższy niż w całej populacji, gdzie sięga 73,4%. Autorzy opracowania zwracają uwagę, że do 2010 r. znaczącą rolę w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami odgrywały zakłady pracy chronionej, które zatrudniały ok. 200 tys. osób. Od tego czasu do połowy 2025 r. ich liczba spadła jednak o 71%, a zatrudnienie w tego typu podmiotach zmniejszyło się o 64%.

Według Agaty Spały-Zakrzewskiej osoby z niepełnosprawnością mają większą odwagę mówić o swojej niepełnosprawności, a rosnąca otwartość pracowników jest ściśle związana z kulturą organizacyjną firm. – Jeśli firma buduje taką otwartość, kulturę zaufania do siebie jako do pracodawcy, to osoba z niepełnosprawnością na pewno ma większe możliwości powiedzenia o swoich potrzebach – podkreśla ekspertka.

Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują, że na koniec czwartego kwartału 2025 r. aktywnych zawodowo było 534 tys. osób z niepełnosprawnościami w wieku 16–89 lat, z czego 491 tys. pozostawało w zatrudnieniu. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych czas ich pracy nie może przekraczać ośmiu godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a jeśli posiadają orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – siedmiu godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Dodatkowo osobie ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Agata Spała-Zakrzewska zwraca uwagę na bariery psychologiczne po stronie pracowników, którzy czasami obawiają się ujawnienia swojej niepełnosprawności, aby nie być postrzeganymi wyłącznie przez pryzmat dodatkowych uprawnień. – Im więcej świadomości w firmie, iim więcej edukacji liderów, działów HR oraz zarządów, tym więcej jest możliwości wspierania zatrudniania i klimatu zaufania do pracodawcy – zaznacza.

W kontekście przyszłych zmian istotne znaczenie może mieć ustawa o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, nad którą trwają prace legislacyjne. Zgodnie z założeniami asystent osobisty ma wspierać w codziennym funkcjonowaniu, umożliwiając większą samodzielność i aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami. Jak wskazują eksperci, takie rozwiązania mogą zwiększyć ich obecność na rynku pracy, szczególnie wśród osób, które obecnie pozostają poza zatrudnieniem z powodu braku odpowiedniego wsparcia w codziennych czynnościach.

– Ja jako osoba z niepełnosprawnością, która korzysta zarówno ze wsparcia asystenckiego, jak i osób mi bliskich, doskonale wiem, że gdyby nie ono, nie byłabym tak aktywna zawodowo jak dzisiaj. Przełoży się to więc na to, że więcej osób będzie mogło podejmować zatrudnienie, będzie aktywnych społecznie, a co za tym idzie, będzie rozwijać pewne kompetencje, które później mogą być wykorzystywane w pracy – podsumowuje Agata Spała-Zakrzewska.

fot. magnific.com
oprac. /kp/