Wakacje będą pierwszym okresem intensywnego funkcjonowania systemu kaucyjnego, który obowiązuje w Polsce od października 2025 r. Organizacje ekologiczne zwracają uwagę, że kaucją objęto plastikowe butelki i puszki, jednak poza systemem nadal pozostają jednorazowe opakowania szklane. Ich zdaniem może to ograniczyć skuteczność walki z zaśmiecaniem przestrzeni publicznej, szczególnie w sezonie letnim, gdy wzrasta sprzedaż napojów i liczba osób wypoczywających na terenach rekreacyjnych.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada rozszerzenie systemu kaucyjnego o jednorazowe butelki szklane. Jak poinformowała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska, decyzja o wprowadzeniu takich zmian została już podjęta, a kwestią pozostaje jedynie termin ich wdrożenia. Równocześnie Fundacja Waste Free Oceans Baltics wraz z organizacjami pozarządowymi skierowała do Senatu petycję dotyczącą wprowadzenia dodatkowej opłaty w wysokości 1 zł od każdej sprzedanej jednorazowej butelki szklanej. Środki z tego tytułu miałyby zasilać budżety samorządów i pokrywać koszty sprzątania porzuconych odpadów szklanych.

Przedstawiciele organizacji ekologicznych wskazują, że wakacje będą sprawdzianem skuteczności obecnego systemu. – Wakacje będą dla systemu kaucyjnego tym, czym święta dla handlu – momentem prawdy. To okres największej konsumpcji napojów i największej presji na system gospodarki odpadami. Wtedy zobaczymy nie tylko, czy działa logistyka, ale także czy nie zostawiliśmy poza systemem tych opakowań, które najbardziej zaśmiecają polską przyrodę – podkreśla Paweł Pomian, wiceprezes Stowarzyszenia Ekologicznego Eko-Unia. – Jeśli z plaż, lasów i parków znikną puszki oraz plastikowe butelki, a zostaną tam głównie szklane butelki po wysokoprocentowych napojach i piwie, to dostaniemy dowód, że walczymy ze śmieciami tylko częściowo. Nie da się wygrać wojny z zaśmiecaniem, pozostawiając poza systemem ten odpad, który najczęściej widzimy pod nogami – dodaje. Zwraca on również uwagę, że rozbite szkło stanowi zagrożenie zarówno dla ludzi, jak i zwierząt, a także może przyczyniać się do powstawania pożarów.

Według szacunków Jacka Werdera, niezależnego analityka rynku gospodarki odpadami, każdego roku na polski rynek trafia od 475 do 730 mln małych szklanych butelek jednorazowych. Oznacza to od ok. 71 do 110 tys. ton szkła rocznie. Z raportu Eko-Unii „Wakacje ze śmieciami, czyli co zostawiamy po sobie w miejscach wypoczynku” wynika, że niewielkie butelki po alkoholach wysokoprocentowych stanowią około połowy szklanych odpadów zbieranych podczas akcji "Sprzątanie Świata". Dane z akcji "Czysta Odra" wskazują natomiast na wzrost udziału szkła w zbieranych odpadach z 30% w 2022 r. do 50% w 2024 r.

Ekspert szacuje, że koszt sprzątania porzuconych małych szklanych butelek w przestrzeni publicznej może wynosić od 10 do 26 mln zł rocznie. Po uwzględnieniu kosztów zbiórki i zagospodarowania tych odpadów w systemie komunalnym całkowite wydatki mogą sięgać od 50 do 100 mln zł rocznie. Jednocześnie wpływy z proponowanej opłaty w wysokości 1 zł od każdej sprzedanej butelki mogłyby wynieść od 475 do 730 mln zł rocznie. Zdaniem Jacka Werdera kwota ta znacznie przekraczałaby rzeczywiste koszty zagospodarowania odpadów, miałaby również charakter zachęcający do ograniczenia sprzedaży jednorazowych opakowań szklanych. Ekspert ocenia, że z punktu widzenia rozszerzonej odpowiedzialności producenta bardziej adekwatna byłaby opłata liczona w kilku lub kilkunastu groszach za butelkę, natomiast 1 zł lepiej uzasadnić jako zwrotną kaucję lub instrument wpływający na zachowania konsumentów.

Poparcie dla propozycji wyraża także Koalicja na rzecz Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Jak podkreśla Magda Zając, wiceprezeska Stowarzyszenia Zero Waste Polska, jednorazowe opakowania szklane należą do najbardziej problematycznych odpadów pozostawianych w przestrzeni publicznej. – Koszty jego sprzątania ponoszą gminy, mimo że to producenci i dystrybutorzy wprowadzają te opakowania na rynek. Dlatego kierunek zaproponowany w petycji oceniają jako uzasadniony i potrzebny, zwłaszcza jako rozwiązanie przejściowe, zanim jednorazowe szkło zostanie włączone do systemu kaucyjnego – tłumaczy.

Organizacje działające na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym deklarują poparcie dla petycji skierowanej do Senatu, uznając ją za krok w kierunku bardziej sprawiedliwego podziału kosztów i poprawy czystości przestrzeni publicznej.

fot. magnific.com
oprac. /kp/