W 2024 r. luka płacowa ze względu na płeć w Unii Europejskiej wyniosła 11,1% – wynika z najnowszych danych opublikowanych przez Eurostat. Oznacza to spadek w porównaniu z 2023 r., gdy średnia unijna sięgała 11,7%. W Polsce wskaźnik ten był wyraźnie niższy i wyniósł 4%, co plasuje nasz kraj wśród państw o najmniejszej różnicy w średnich stawkach godzinowych brutto kobiet i mężczyzn w całej Wspólnocie.
Różnice pomiędzy państwami członkowskimi pozostają jednak znaczące. Najwyższą lukę płacową odnotowano w Estonii, gdzie wyniosła ona 18,8%, w Czechach – 18,5% i w Austrii – 17,6%. Najmniejsze nierówności wystąpiły natomiast w Belgii – 0,7%, w Rumunii – 3,7% i w Polsce – 4%. Jedynym krajem, w którym według danych kobiety zarabiały średnio więcej niż mężczyźni, był Luksemburg, gdzie różnica wyniosła 0,8% na korzyść pań.
W Polsce w porównaniu z 2023 r. luka płacowa zmniejszyła się aż o 1,9 p.p., gdy wynosiła 5,9%. Eksperci zwracają jednak uwagę, że sama wysokość wskaźnika nie daje pełnego obrazu sytuacji. Luka płacowa liczona jest jako różnica między przeciętnymi stawkami godzinowymi brutto kobiet i mężczyzn w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 10 pracowników. Nie uwzględnia ona jednak struktury zatrudnienia, udziału kobiet w rynku pracy czy koncentracji zatrudnienia w określonych branżach. W krajach, gdzie aktywność zawodowa kobiet jest niższa, różnice mogą być statystycznie mniejsze, co nie zawsze oznacza większą równość między płciami na rynku pracy. Z kolei w państwach o wysokim udziale kobiet w zatrudnieniu i dużym rozpowszechnieniu pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy luka może być większa.
Równolegle z publikacją danych statystycznych trwa w Polsce debata nad wdrożeniem unijnych regulacji dotyczących przejrzystości wynagrodzeń. Państwa członkowskie mają czas do 7 czerwca 2026 r. na implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn za taką samą pracę lub pracę o tej samej wartości.
W Polsce nad wdrożeniem dyrektywy pracuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt opublikowany w połowie grudnia przewiduje obowiązek sporządzania sprawozdań dotyczących luki płacowej w firmach zatrudniających co najmniej 100 pracowników. Pracownicy mają zyskać prawo do uzyskania od pracodawcy informacji o własnym poziomie wynagrodzenia i o średnich wynagrodzeniach – z podziałem na płeć – w odniesieniu do stanowisk wykonujących taką samą pracę lub pracę o porównywalnej wartości. Dane te mają mieć charakter zbiorczy, tak aby nie ujawniać indywidualnych zarobków.
Nowe regulacje mogą przełożyć się na wzrost liczby skarg dotyczących nierównego traktowania. W 2024 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło ok. 800 skarg związanych z dyskryminacją w miejscu pracy, z czego ponad połowa dotyczyła wynagrodzeń. W samej kategorii dyskryminacji płacowej odnotowano 435 skarg, jednak jedynie 37 uznano za zasadne. Jak wskazywał Główny inspektor pracy Marcin Stanecki, częstym problemem ujawnianym w trakcie kontroli jest brak wewnętrznych regulacji określających wymagane kwalifikacje na poszczególnych stanowiskach i brak jednolitego nazewnictwa stanowisk pracy. W praktyce to samo stanowisko, na którym wykonywana jest taka sama praca, może funkcjonować pod różnymi nazwami, co utrudnia porównywanie wynagrodzeń.
PIP podkreśla jednocześnie, że nie posiada uprawnień do swobodnej oceny dowodów w sporach o dyskryminację płacową, a ostateczne rozstrzygnięcia należą do sądów pracy. Projektowane przepisy przewidują jednak nowe zadania dla PIP, w tym obowiązek szkolenia pracodawców zatrudniających do 250 pracowników w zakresie wartościowania stanowisk pracy pod kątem wynagrodzeń. Według szacunków może to objąć ponad milion podmiotów w skali kraju.
Po wejściu w życie nowych regulacji pracownicy będą mogli domagać się informacji o średnich poziomach wynagrodzeń w firmie. Brak udzielenia takich danych ma być traktowany jako wykroczenie, za które inspektor będzie mógł nałożyć karę. Przedstawiciele inspekcji przewidują, że większa przejrzystość zasad wynagradzania przełoży się na wzrost liczby zgłaszanych spraw.
fot. freepik.com
oprac. /kp/




.jpg)


