Od poniedziałku 29 czerwca w Katowicach obowiązuje Strefa Czystego Transportu obejmująca ścisłe centrum miasta. Nowe przepisy wprowadzają ograniczenia dla części starszych pojazdów, jednak nie dotyczą wszystkich kierowców. Mieszkańcy Katowic i miast należących do Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii mogą nadal poruszać się po strefie samochodami, które posiadali przed wejściem nowych regulacji w życie, nawet jeśli nie spełniają obecnie wymaganych norm.

Proces tworzenia strefy rozpoczął się na początku 2026 r. W styczniu Rada Miasta Katowice przyjęła uchwałę o zamiarze jej utworzenia, w marcu przedstawiono projekt i przeprowadzono konsultacje społeczne, natomiast ostateczną uchwałę wprowadzającą SCT radni przyjęli pod koniec kwietnia.

Strefa została wyznaczona w centralnej części miasta i ograniczona ul. Piotra Skargi, Stanisława Moniuszki, Waleriana Pańki, Jerzego Dudy-Gracza, Warszawską, Francuską, Tylną Mariacką, Dworcową i Juliusza Słowackiego. Ulice wyznaczające granice nie zostały włączone do strefy, z wyjątkiem deptaka przy ul. Dworcowej. W praktyce ruch samochodowy na znacznym obszarze objętym SCT już wcześniej był ograniczony, ponieważ znajdują się tam rynek i deptaki, m.in. przy ul. Stawowej, Staromiejskiej, Mariackiej i Dworcowej.

Nowe przepisy w największym stopniu dotyczą kierowców spoza Katowic i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Do strefy nie mogą oni wjechać samochodami z silnikami benzynowymi starszymi niż 27 lat oraz pojazdami z silnikami Diesla starszymi niż 18 lat. Oznacza to, że samochody benzynowe powinny spełniać normę emisji spalin EURO 3 lub być wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r. W przypadku samochodów z silnikiem Diesla wymagane jest spełnienie normy EURO 5 lub rok produkcji nie wcześniejszy niż 2009.

Przepisy określają również wymagania dla mieszkańców Katowic i GZM, którzy kupią samochód już po rozpoczęciu obowiązywania SCT. W przypadku mieszkańców Katowic nowe auta z silnikiem benzynowym muszą spełniać normę EURO 3 lub pochodzić z 2000 r. lub później, natomiast samochody z silnikiem Diesla powinny spełniać normę EURO 4 lub być wyprodukowane co najmniej w 2005 r. Dla mieszkańców pozostałych gmin GZM wymagania wobec nowych samochodów z silnikiem Diesla są bardziej rygorystyczne i obejmują normę EURO 5 lub rok produkcji od 2009.

Wjazd do SCT nie wiąże się z koniecznością uzyskania specjalnego zezwolenia ani umieszczania na pojeździe dodatkowych oznaczeń. Miasto nie wprowadziło również opłat za wjazd do strefy.

Obecne zasady mają obowiązywać do 30 czerwca 2029 r. Po tym terminie planowane jest stopniowe zaostrzanie wymagań dotyczących pojazdów dopuszczonych do wjazdu.

Wprowadzenie SCT jest związane z wymaganiami Komisji Europejskiej. W listopadzie 2025 r. skierowała ona przeciwko Polsce sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z powodu wieloletnich przekroczeń dopuszczalnych stężeń dwutlenku azotu w powietrzu. W ocenie KE problem dotyczył m.in. aglomeracji górnośląskiej.

Katowicki samorząd podkreślał, że decyzja opiera się na historycznych wynikach pomiarów, a aktualne dane nie wskazują przekroczeń norm NO₂ na terenie miasta. W 2025 r., po uzgodnieniach z Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska, stacja monitorująca jakość powietrza została przeniesiona z okolic autostrady A4 na ul. Jerzego Dudy-Gracza. Według miasta pomiary prowadzone w nowej lokalizacji nie wykazują przekroczeń dopuszczalnych wartości. Mimo to Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało samorząd, że zmiana lokalizacji stacji pomiarowej nie zwalnia Katowic z obowiązku utworzenia SCT. Resort wskazał również, że realizacja tego obowiązku ma znaczenie dla wypłaty środków z Krajowego Planu Odbudowy.

fot. arch. red.
oprac. /kp/